Toepassing artikel 4-84 Awb en evenredigheidsbeginsel bij uitvoering energietoeslag 2022 en voorbereiding beleid 2023

5 maart 2026 08:43
Detailrapport Vraag en antwoord los v/h Raadsplein (ID 976)
Veld Waarde
Datum vraag 17-02-2026
Onderwerp Toepassing artikel 4:84 Awb en evenredigheidsbeginsel bij
uitvoering energietoeslag 2022 en voorbereiding beleid 2023
Fractie(s) LEV
Vraag en antwoord De Koepel Sociaal Domein heeft bij brief van 8 oktober 2023 (zie
bijlage) aandacht gevraagd voor de uitvoering van de
energietoeslag 2022, in het bijzonder ten aanzien van de toepassing
van artikel 4:84 Awb (afwijking van beleidsregels) en het
evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 lid 2 Awb) .

Gelet op de controlerende taak van de raad wenst onze fractie
helderheid over de juridische uitvoering van deze regeling.

Vraag 1.
In hoeveel gevallen is bij de uitvoering van de energietoeslag 2022
toepassing gegeven aan artikel 4:84 Awb (afwijking van
beleidsregels wegens bijzondere omstandigheden)?

Antwoord 1:
Algemeen:
Allereerst willen we graag opmerken dat op 8 november 2023 over
dit onderwerp vragen van uw raad zijn beantwoord waarbij ook
onze reactie op het ongevraagde advies van 8 oktober 2023 van de
KSD is meegezonden. We verwijzen u dan ook mede naar de
eerdere antwoorden en de inhoud van onze brief verzonden op 7
november 2023 die uw raad eerder heeft ontvangen. Beide stukken
zijn als bijlagen toegevoegd.

Antwoord bij vraag 1:
Dit wordt niet apart geregistreerd binnen onze systemen. En vergt
een vergaand dossieronderzoek, omdat dossiers dan 1 voor 1
getrokken zouden moeten worden. Wel willen we daarbij een
kanttekening plaatsen. Wanneer veelvuldig toepassing moet
worden gegeven aan artikel 4:84 Algemene wet bestuursrecht
betekent dit dat er mogelijk iets niet klopt aan de beleidsregels en
vormt dit een signaal om hiernaar te gaan kijken. Intern is daarom
ook de werkafspraak dat een dergelijk signaal zal worden afgegeven
door de uitvoering aan beleid. Dit signaal is niet ontvangen.

Vraag 2.
Kan het college bevestigen dat in alle individuele aanvragen een
toets heeft plaatsgevonden aan artikel 4:84 Awb, ook indien dit niet
expliciet in de beschikking is vermeld?

Antwoord 2:

5 maart 2026 08:43
Pagina 2

Wanneer een toets aan artikel 4:84 Awb heeft plaatsgevonden
wordt dit expliciet en gemotiveerd in de beschikking vermeld.

Een toets aan artikel 4:84 Awb is aangewezen als omstandigheden
worden aangevoerd – of wanneer deze bij ons bekend zijn - om een
dergelijke toets te doen. De bewijslast om aannemelijk te maken
dat voldaan wordt aan deze zogenaamde ‘hardheidsclausule’ ligt
namelijk bij een belanghebbende.

Dit betekent dat wij als college de gelegenheid moeten bieden om
deze omstandigheden aan te voeren. Wij hebben die mogelijkheid
in het geval van de eenmalige energietoeslag op meerdere
momenten geboden. Allereerst bij het doen van de aanvraag. Zowel
in het aanvraagformulier voor de energietoeslag 2022 als in het
aanvraagformulier voor de energietoeslag van 2023 is actief
aandacht besteed aan de wettelijke hardheidsclausule van artikel
4:84 Awb. Omdat ‘hardheidsclausule’, ‘inherente
afwijkingsbevoegdheid’ en ‘artikel 4:84 Awb’ niet iedereen direct
iets zegt is dat gedaan in simpele bewoordingen.

Zo konden inwoners in het formulier van 2022 onder andere
toelichten waarom zij een energietoeslag zouden moeten krijgen,
ook wanneer zij niet tot de genoemde groepen behoorden. En
hierbij bewijsstukken aanleveren. Op deze manier werd feitelijk
actief uitgevraagd of toepassing moest worden gegeven aan artikel
4:84 Awb. In het aanvraagformulier voor de energietoeslag 2023
hebben we op dit punt een nog verdere verduidelijking
(versimpeling) aangebracht.

Bij behandeling en beoordeling van aanvragen zijn in voorkomende
gevallen (telefonische) contacten met aanvragers geweest om
opvallende zaken te duiden, aanvragen aan te vullen etc.

In de gevallen waarin bezwaar werd gemaakt - en pas dan een
beroep werd gedaan op bijvoorbeeld coulance rondom de
inkomensgrenzen – zijn aanvragers in de gelegenheid gesteld om
alsnog omstandigheden aan te voeren en zijn aanvragers ook
gewezen op de mogelijkheid van het indienen van een aanvraag
voor individuele bijzondere bijstand.

Vraag 3.
Indien geen individuele toets heeft plaatsgevonden in alle gevallen,
op basis waarvan acht het college dit verenigbaar met artikel 4:84
Awb?

Antwoord 3:
Wij vinden dit verenigbaar met artikel 4:84 Awb vanwege het
volgende:
Uit dit artikel volgt dat de hoofdregel is dat het bestuursorgaan
conform de beleidsregel handelt, ofwel de beleidsregel toepast. Dit
zorgt voor voorspelbaarheid voor burgers.

5 maart 2026 08:43
Pagina 3

Tegelijkertijd volgt uit dit artikel dat een bestuursorgaan moet
afwijken als de gevolgen van die regel voor een of meer
belanghebbenden onevenredig zijn in verhouding tot de met de
beleidsregel te dienen doelen.

Een individuele toets is alleen mogelijk wanneer:
•concrete bijzondere omstandigheden worden aangevoerd en
onderbouwd; of
•er bij de behandeling van een aanvraag opvallende zaken worden
gesignaleerd
die aanleiding geven om (verder) te onderzoeken of afwijking van
het beleid aangewezen is.

Dit betekent dat een individuele toets niet in alle gevallen aan de
orde is.

Vraag 4.
Hoe is bij de uitvoering van de energietoeslag 2022 invulling
gegeven aan het evenredigheidsbeginsel als bedoeld in artikel 3:4
lid 2 Awb?

Antwoord 4:
Bij de Beleidsregels eenmalige energietoeslag was sprake van een
zogenaamde binnenwettelijke beleidsregel. Dit betekent dat bij de
toetsing artikel 4:84 van de Awb dezelfde maatstaven gelden als bij
de toetsing van een besluit (rechtstreeks) aan de norm van artikel
3:4, tweede lid, van de Awb.
Zie hiervoor ook ECLI:NL:CRVB:2025:1595, r.o. 5.11 en
ECLI:NL:CRVB:2025:700, r.o. 4.9.1.1.

Vraag 5.
Is kennisgenomen van recente jurisprudentie waarin is geoordeeld
dat een geringe overschrijding van de inkomensgrens niet zonder
meer tot volledige afwijzing mag leiden? Zo ja, heeft dit geleid tot
beleidsaanpassing of uitvoeringsaanpassing?

Antwoord 5:
Wij hebben kennis genomen van de laatste jurisprudentie,
bijvoorbeeld ECLI:NL:CRVB:2025:1595 en ECLI:NL:CRVB:2026:103.
Die laatste is van 20 januari jongstleden en gepubliceerd op 12
februari jongstleden waarbij de Raad in r.o. 3.1.1. verwijst naar de
toelichting bij de in die beleidsregels opgenomen hardheidsclausule
te weten: "uit de toelichting blijkt dat het college er rekening mee
heeft gehouden dat het hanteren van een inkomensgrens voor het
recht op energietoeslag betekent dat huishoudens met een
inkomen net boven die inkomensgrens niet in aanmerking komen
voor energietoeslag. Het college kan daarbij geen uitzonderingen
maken. Zo wordt de regeling helder en goed uitvoerbaar gehouden.
Voor de groep niet rechthebbenden kan op individuele basis
maatwerk worden geleverd met individuele bijzondere bijstand".

5 maart 2026 08:43
Pagina 4

Deze toelichting is vergelijkbaar met de toelichting die in de
Beleidsregels eenmalige energietoeslag Edam-Volendam 2022 was
opgenomen.

Vraag 6.
Is voorafgaand aan verzending van de
standaardafwijzingsbeschikkingen juridisch getoetst of de daarin
opgenomen formulering (“Uitzonderingen op individuele basis zijn
niet mogelijk”) in overeenstemming is met artikel 4:84 Awb?

Antwoord 6:
Bij het vaststellen van de regeling hebben we als college
afwegingen en keuzes gemaakt. Zoals ook is opgenomen in de
toelichting bij de beleidsregels was voor ons – net als bij de
wetgever - duidelijk dat kleine overschrijdingen van een
inkomensgrens er direct voor zouden zorgen dat er geen recht zou
bestaan op de eenmalige energietoeslag. Dat maakte dat op dit
onderdeel in principe uitzonderingen op individuele basis niet
mogelijk waren. Omdat deze standaardtekst in de beschikking
vragen opriep hebben we die aangepast.

We waren ons ervan bewust dat deze net-niet-rechthebbende
huishoudens de energietoeslag wel hard nodig zouden kunnen
hebben, wanneer ze ook echt te maken hadden gekregen met een
sterke stijging van hun energierekening en daardoor in de financiële
problemen konden komen. Daarom was in de toelichting
opgenomen dat in die situaties kon worden bekeken of maatwerk
via individuele bijzondere bijstand een mogelijkheid was. In de
praktijk waren er meerdere vormen van ondersteuning die dan
mogelijk aan de orde zouden kunnen zijn. In de beschikkingen werd
dan ook ‘Hulp bij geldzaken’ aangeboden. Zodat in voorkomende
gevallen integraal kon worden bekeken wat er nodig zou zijn en
welke (combinatie van) hulp in het individuele geval het meest
passend zou zijn.

Vraag 7.
Zijn er interne werkinstructies geweest die ambtenaren verplichtten
aanvragen strikt naar de letter van de beleidsregel af te handelen
zonder ruimte voor individuele afweging? Zo ja, kan de raad deze
instructies ontvangen?

Antwoord 7:
Zie hiervoor het antwoord op vraag 3 en de beantwoording van de
eerder genoemde raadsvragen en reactie op het ongevraagd advies
van de KSD waarnaar wordt verwezen onder het kopje ‘algemeen’
bij antwoord 1.

Vraag 8.
Hoeveel bezwaarschriften zijn ingediend tegen afwijzingen
energietoeslag 2022?

5 maart 2026 08:43
Pagina 5

Antwoord 8:
Over de jaren 2022 en 2023 zijn er 18 bezwaarschriften ingediend
tegen een afwijzing energietoeslag. Verder is tweemaal beroep en
eenmaal hoger beroep ingesteld met als uitslag ongegrond dan wel
ingetrokken. Zie bijvoorbeeld ook ECLI:NL:CRVB:2024:2436.

Vraag 9.
In hoeveel gevallen zijn bezwaren gegrond of gedeeltelijk gegrond
verklaard?

Antwoord 9:
In 1 geval is het bezwaar gegrond verklaard, waardoor het
huishouden alsnog in aanmerking is gekomen voor de toeslag. Dit
had geen betrekking op een artikel 4:84 Awb situatie.

Vraag 10.
In hoeveel gevallen is ambtshalve herziening toegepast na een
eerdere afwijzing?

Antwoord 10:
Dit wordt niet apart geregistreerd in onze systemen. De
Beleidsregels eenmalige energietoeslag Edam-Volendam 2022 zijn
op 2 momenten aangepast. De tweede aanpassing hing samen met
het schrappen van de categoriale uitsluiting van studenten naar
aanleiding van een uitspraak van Rechtbank Gelderland van 5
augustus 2022. Naar aanleiding hiervan is gekeken naar afwijzingen
op die grond en de mogelijkheid voor ambtshalve herziening.

Vraag 11.
Indien ambtshalve herziening heeft plaatsgevonden, op basis van
welke criteria is besloten tot heroverweging en hoe is het
gelijkheidsbeginsel hierbij geborgd?

Antwoord 11:
Zie antwoord vorige vraag.

Vraag 12.
Is bij het vaststellen van het beleid energietoeslag 2023 een
evaluatie uitgevoerd van de juridische uitvoering van 2022? Zo ja,
kan deze evaluatie met de raad worden gedeeld?

Antwoord 12:
Bij de voorbereiding voor de uitvoering voor 2023 en het opstellen
van de beleidsregels is – net als in 2022 - erop ingezet om zo veel
als mogelijk recht te doen aan het doel van de regeling, de
constructie van categoriale bijzondere bijstand, en de oproep vanuit
het Rijk om een landelijk zo uniform mogelijke regeling te treffen.
Daarbij is ook rekening gehouden met de doelgerichtheid,
budgettaire consequenties en impact op de uitvoeringsorganisatie.
Het opstellen van beleidsregels is een juridisch traject waarmee
vooraf duidelijk wordt gemaakt hoe feiten worden beoordeeld,

5 maart 2026 08:43
Pagina 6

belangen worden afgewogen of wettelijke vage begrippen worden
uitgelegd. Daarbij gelden altijd de kaders vanuit wet- en
regelgeving, jurisprudentie en de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur.

Het college is al ingegaan op de juridische uitvoering in 2022 in de
beantwoording van de eerder genoemde raadsvragen en reactie op
het ongevraagd advies van de KSD waarnaar wordt verwezen onder
het kopje ‘algemeen’ bij antwoord 1.

Specifiek over de energietoeslag
De energietoeslag was bedoeld om zo veel mogelijk huishoudens
met een laag inkomen en risico op ernstige betalingsproblemen
door de stijgende (energie)prijzen snel te ondersteunen. En het
beroep op individuele bijzondere bijstand te beperken. Bij het
opstellen van het beleid voor de energietoeslag voor zowel 2022 als
2023 is zo veel als mogelijk aangesloten bij de landelijke richtlijnen.
Dat was de wens en oproep vanuit het Rijk. Te strike invulling van
de beleidsvrijheid was om die reden niet wenselijk.
Tegelijkertijd ging het om een categoriale regeling, waarbij het
uitgangspunt is dat een doelgroep zodanig wordt vastgesteld dat
daaraan de (aannemelijke) veronderstelling ten grondslag ligt dat
het (in geval van de energietoeslag) om huishoudens gaat die met
gestegen energiekosten zijn geconfronteerd en daardoor mogelijk
in problemen kunnen komen. Dit in lijn met het hoofddoel van de
wet om ernstige financiële problematiek als gevolg van de gestegen
energieprijzen te voorkomen.

Binnen onze gemeente weken we dan ook op enkele punten af van
de landelijke (niet-bindende) richtlijnen. Dit ging om een paar
aanscherpingen ten aanzien van de landelijke doelgroep. De
aanscherpingen zagen op het uitsluiten van aanvragers die geen
energierekening betalen en geen hoofdbewoner zijn. Een stapeling
van energietoeslagen op woonadressen, en daarmee het risico op
overcompensatie, werd hiermee zo veel als mogelijk voorkomen.

Specifiek voor 2023 was een andere belangrijke wijziging dat we
gebruik hebben gemaakt van de éénmalig door het
Inlichtingenbureau aangeboden mogelijkheid voor een
bestandsanalyse. Dit heeft bijgedragen aan het hoge aantal
ambtshalve toekenningen voor 2023 waardoor een groot deel van
de doelgroep dus niet zelf een aanvraag hoefde te doen. Uiteraard
was dit alleen mogelijk omdat de wetgever ambtshalve toekenning
voor de energietoeslag mogelijk had gemaakt.

Vraag 13.
Is overwogen een expliciete hardheidsclausule in de beleidsregels
op te nemen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13:

5 maart 2026 08:43
Pagina 7

Zie hiervoor de beantwoording van de eerder genoemde
raadsvragen en reactie op het ongevraagd advies van de KSD
waarnaar wordt verwezen onder het kopje ‘algemeen’ bij antwoord
1. In een eerder stadium hebben wij een vergelijkbare vraag
ontvangen: "Waarom is gekozen geen hardheidsclausule in de
beleidsregels op te nemen?" Het antwoord op deze vraag is in de
beantwoording van eerdere raadsvragen opgenomen en wordt
onderstaand herhaald.

Omdat een hardheidsclausule in beleidsregels overbodig is. De
“wettelijke hardheidsclausule” van artikel 4:84 Algemene wet
bestuursrecht geldt namelijk altijd. Daarin staat dat de beleidsregels
gevolgd moeten worden, tenzij onverkorte toepassing van een
beleidsregel voor een belanghebbende ‘gevolgen zou hebben die
wegens bijzondere omstandigheden onevenredig (zouden) zijn in
verhouding tot de met de beleidsregel te dienen doelen’. Dan moet
van de beleidsregel worden afgeweken. Deze, in feite,
evenredigheidstoets is de afgelopen jaren ruimer uitgelegd door de
hoogste rechters in ons land (jurisprudentie). Om die reden wordt
ook een wetswijziging voorbereid waarmee onder andere dit artikel
wordt aangepast. In de tussentijd hebben wij ons bij uitvoering van
de eenmalige energietoeslag aan de meest recente jurisprudentie
gehouden.

Vraag 14.
Acht het college de huidige beleidsregels volledig in
overeenstemming met artikel 4:84 Awb en het
evenredigheidsbeginsel? Graag een gemotiveerde toelichting.

Antwoord 14:
Er zijn geen huidige beleidsregels. De Beleidsregels eenmalige
energietoeslag Edam-Volendam 2022 zijn per 1-1-2023 vervallen.
De Beleidsregels eenmalige energietoeslag Edam-Volendam 2023
zijn per 01-09-2024 vervallen.
Voor het overige inhoudelijke met betrekking tot artikel 4:84 Awb
verwijzen we u naar de eerdere antwoorden.
Bijlage(s) brief KSD met ongevraagd advies inzake toepassing EET 2023
Detailrapport 08 Vragen los van het Raadsplein (ID 642)
Reactie op ongevraagd advies KSD over de energietoeslag 2022 en
2023 d.d. 6 november 2023

1

Volendam, 8 oktober 2023

College van burgemeester en wethouders van de gemeente Edam-Volendam
Postbus 180
1130 AD Volendam

Cc.: - mevrouw C.B.M. Verhoeven, beleidsmedewerker Ontwikkeling & Projecten;
- politieke partijen vertegenwoordigd in de gemeenteraad van Edam-Volendam.

Betreft: ongevraagd advies betreffende (1) aanpassing beleidsregels energietoeslag voor het
jaar 2023 en (2) ambtshalve herziening afwijzingen energietoeslag 2022 bij geringe
overschrijding inkomensgrens.

Geacht College,

Hierbij vragen wij uw aandacht voor het volgende.

Zoals u bekend zal zijn, heeft de Tweede Kamer op 21 september jl. het wetsvoorstel
Energietoeslag 2023 aangenomen. Op 3 oktober jl. heeft ook de Eerste Kamer met het
wetsvoorstel ingestemd. Dit betekent dat uw College ook voor het jaar 2023 de mogelijkheid
kan openstellen een energietoeslag aan te vragen.
Ervan uitgaande dat u hiertoe zal overgaan, verzoeken wij u de beleidsregels die u
hanteerde voor de energietoeslag 2022 – de ‘Beleidsregels eenmalige energietoeslag Edam-
Volendam 2022’ - voor het jaar 2023 aan te passen. Dit verzoek ligt in het verlengde van
eerdere verzoeken van de KSD om in individuele gevallen niet star vast te houden aan de
letter van de beleidsregels, maar om ook naar de strekking van de beleidsregels te handelen
en rekening te houden met kennelijke hardheid of onbillijkheid.
Wij realiseren ons dat u, gegeven de beperkte middelen die van rijkswege beschikbaar
worden gesteld, er niet aan ontkomt grenzen te trekken, maar dat laat onverlet dat het hier
om beleid gaat dat zowel qua inhoud als uitvoering moet voldoen aan algemene beginselen
van behoorlijk bestuur. Daarnaast dient u rekening te houden met bijzondere
omstandigheden als bedoeld in artikel 4:84 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna:
Awb) die kunnen nopen tot afwijking van de beleidsregels.

Bij brief van 23 maart 2023 informeerde u ons over de aantallen aanvragen en afwijzingen in
relatie tot het beschikbare budget van het Rijk in 2022. Van het totaal van 1283 aanvragen
zijn 358 aanvragen afgewezen en 28 buiten behandeling gesteld. Dat is een
verhoudingsgewijs hoog percentage, hetgeen de vraag oproept op welke gronden aanvragen
zijn afgewezen en in hoeveel gevallen toepassing is gegeven aan de aangehaalde
hardheidsclausule in de Awb, respectievelijk algemene beginselen van behoorlijk bestuur (al
dan niet op verzoek van de aanvrager). Gezien de aangenomen wet Energietoeslag 2023

2

heeft deze vraag niet alleen belang in termen van een mogelijke leerervaring achteraf maar
ook als leerervaring voor het nieuw vast te stellen beleid.

Indien deze evaluatie inmiddels is uitgevoerd, zouden wij graag geïnformeerd worden over
de uitkomsten. In het andere geval zouden wij u willen verzoeken die evaluatie alsnog en
versneld uit te voeren alvorens de beleidsregels voor het jaar 2023 vast te stellen.

Zoals u weet heeft het Rijk een Handreiking eenmalige energietoeslag (hierna: Handreiking)
uitgebracht met aanbevelingen voor de uitvoering van het artikel in de Participatiewet waarop
de beleidsregels berusten. In die Handreiking worden gemeenten geadviseerd om, naast de
sowieso geldende algemene hardheidclausule in de Awb, ook in de beleidsregels een
hardheidsclausule op te nemen. U heeft daar niet voor gekozen, hetgeen de vraag oproept
waarom niet. Verder bevat de Handreiking de aanbeveling om aspirant-aanvragers die niet
aan de eisen van de beleidsregels voldoen maar wel in aanmerking menen te komen, in de
gemeentelijke voorlichting uit te nodigen daar argumenten voor te geven (zie blz. 54 van de
Handreiking). In de voorlichting over de beleidsregels op de site van uw gemeente, worden
aspirant-aanvragers echter juist ontmoedigd in die situatie een aanvraag te doen:
“Wilt u ook de eenmalige energietoeslag aanvragen? Kijk dan goed naar de voorwaarden
hieronder. Vraag de eenmalige energietoeslag alleen aan als u denkt dat u aan alle
voorwaarden voldoet.”
Rechtstreeks en via bij de KSD aangesloten raden als de afdeling Edam-Volendam van
ouderenbond KBO hebben wij kennisgenomen van tientallen afwijzingen. Ons viel op dat de
motivering van die beschikkingen zeer summier was en o.a. de volgende overweging
omvatte:
“Uitzonderingen op individuele basis zijn niet mogelijk. Het gaat namelijk om categoriale
bijzondere bijstand (geen individuele bijzondere bijstand). Komt u hierdoor in de
financiële problemen? Dan kunnen wij hulp bij geldzaken bieden.”
Deze overweging sluit aan bij een uitspraak van wethouder Vincent Tuijp in een overleg met
de KSD dat ambtenaren instructie hebben om de beleidsregels naar de letter uit te voeren.
Wij moeten dan ook aannemen dat hierin de verklaring ligt voor de door ons geconstateerde
starre uitleg en toepassing van de beleidsregels voor het jaar 2022. Daarvan uitgaande moet
worden vastgesteld dat de uitvoering van het beleid niet alleen star maar ook onrechtmatig is
geweest, omdat uitzonderingen op beleid wel degelijk mogelijk zijn en niet zelden ook
rechtens geboden. En dat is ook de uitgesproken teneur van de Handreiking die niet los
gezien kan worden van de hernieuwde aandacht voor de menselijke maat in het
overheidsbeleid naar aanleiding van de kindertoeslagaffaire.

In de uitvoering van uw beleidsregels voor het jaar 2022 hebben wij die menselijke maat
node gemist, zodat wij u hierbij met klem willen verzoeken die maat alsnog te introduceren in
de beleidsregels die u voor het jaar 2023 zult vaststellen. Dat kan door meer aansluiting te
zoeken bij de Handreiking. In ieder geval dienen de nieuwe beleidsregels, conform de
desbetreffende aanbeveling in de Handreiking, een afzonderlijke hardheidsclausule te
bevatten en – in de toelichting – een verwijzing naar hogere rechtsregels en algemene
beginselen van behoorlijke bestuur die eveneens tot afwijking kunnen nopen. En de
gemeentelijke voorlichting dient hierop aan te sluiten.

Voorts willen wij ons eerder gedane verzoek herhalen om de inkomensgrens voor toewijzing
van een toeslag te koppelen aan een staffel, zodat het recht op toeslag bij overschrijding van
die grens niet volledig komt te vervallen maar stapsgewijs wordt afgebouwd. Schrijnende
gevallen waarin een aanvraag afketst op overschrijding met een bedrag van soms slechts
enkele euro’s, worden dan voorkomen. Zonder uw evaluatie te hoeven afwachten kunnen wij

3

u uit eigen waarneming meedelen dat het in 2022 om veel gevallen ging, die ons o.a. via de
KBO ter ore kwamen. Veelal betrof het weduwen met een gering aanvullend pensioentje in
veel te grote energieslurpende woningen die, gezien de lokale woningmarkt, niet kleiner
konden en kunnen wonen.

In ons overleg met de coalitiepartijen op maandag 18 september jl. hebben wij hier ook de
aandacht voor gevraagd. In dat gesprek kwam naar voren dat uw College in één van die
gevallen bereid is geweest om een afwijzend besluit ambtshalve te herzien en alsnog een
toeslag te verlenen. Gegeven die herziening, menen wij dat het gelijkheidsbeginsel
meebrengt dat in vergelijkbare andere gevallen ook een ambtshalve heroverweging hoort
plaats te vinden. In dit verband wijzen wij erop dat er inmiddels ook een uitspraak van een
rechtbank ligt waarbij een afwijzing wegens een geringe overschrijding van de
inkomensgrens in strijd werd geacht met artikel 4:84 van de Awb en het
evenredigheidsbeginsel in artikel 3:4, tweede lid, van de Awb (zie Rechtbank Rotterdam d.d.
10-07-2023, ECLI:NL:RBROT:2023:5876).

Uw reactie op deze brief zien wij met belangstelling tegemoet,

Met vriendelijke groet en hoogachting namens de KSD,

Drs. J.H.C.M. Tol, voorzitter C.H.M. Schilder, secretaris

Bijlage: begeleidende brief

Secretaris Koepel Sociaal Domein Edam-VolendamC.H.M. Schilder, Sint Nicolaashof 27, 1131GV VolendamTel.:06-51865779. E-mail: casschilder@ziggo.nl

Koepel Sociaal Domein
Neptunusstraat 11
1131 WJ VOLENDAM
Uw brief van
08 oktober 2023
Onderwerp
Reactie op uw ongevraagd
advies over de energietoeslag
2022 en 2023
Uw kenmerk
Doorkiesnummer
(0299) 398 398
Ons kenmerk
Z23130125
Bijlage(n)
Gemeente
EDAM
VOLENDAM
Datum
6 november 2023
Geachte leden van de Koepel Sociaal Domein,
Op 8 oktober 2023 ontvingen wij (opnieuw) ongevraagd adviesvan uw Koepel Sociaal Domein over het
beleid en de uitvoering van de eenmalige energietoeslag 2022 en 2023. In deze brief gaan wij in op dit
ongevraagd advies.
Energietoeslag 2023 in voorbereidende fase
In uw adviesverwijst u naar het Wetsvoorstel eenmalige energietoeslag 2023 dat inmiddels in werking
isgetreden. Het klopt dat wij zijn begonnen met de voorbereidingen voor nieuw op te stellen beleid
voor 2023. Op 11 oktober 2023 zijn onze beleidsmedewerkers uitgenodigd om met de Participatieraad
het gesprek aan te gaan over de energietoeslag 2023. Het isgebruikelijk om uw Koepel Sociaal Domein
via de onderliggende raden al in het beginstadium van beleidsontwikkeling te betrekken, waarna
uiteindelijk een officiële adviesaanvraag bij uw Koepel Sociaal Domein volgt. Uw ongevraagd advies
schept in dat procesverwarring, omdat u zich nu al heeft uitgesproken over een aantal beleidskeuzes,
zoals de groep voor ambtshalve verstrekking en het (herhaalde) verzoek om een staffel in te stellen. Wij
vinden dit jammer. Aan deze keuzes zitten namelijk voor- en nadelen, waarover ambtelijk nog zou
worden gesproken met de Participatieraad in aanloop naar het opstellen van de beleidsregels en een
officiële adviesaanvraag bij uw Koepel Sociaal Domein. Dit is belangrijk voor onder meer een goede
belangenafweging en zorgvuldige voorbereiding (ook onderdeel van de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur).
Samenwerking met uw Koepel Sociaal Domein in 2022
Voor 2022 hebben wij het proces als hierboven beschreven wel doorlopen. Het wetsvoorstel, de
bijbehorende landelijke richtlijnen voor invulling van de beleidsbevoegdheden, en ook andere
keuzemogelijkheden voor 2022 zijn al in vroeg stadium voorgelegd aan uw Koepel Sociaal Domein. Nog
voordat beleidsregels waren opgesteld. Uw adviezen en de adviezen van de Participatieraad zijn
vervolgens in eigen lokale beleidsregels vervat en voorafgaand aan onze besluitvorming naar u
verzonden voor akkoord. Ook voor tussentijdse wijzigingen van het beleid heeft u positieve adviezen
Kijk voor meer info rmatie op www .edam-volendam.nl
Postbus 180 1130 AD Volendam

Gemeente
EDAM
VOLENDAM
uitgebracht. Dit betekent dat u op de hoogte bent van het feit dat bij onze keuzes zoveel als mogelijk is
aangesloten bij de richtlijnen vanuit het Rijk voor de eenmalige energietoeslag 2022 en u hebt hiertoe
ook geadviseerd.
Edam-Volendam wijkt slechtsop enkele punten af van de landelijke (niet-bindende) richtlijnen
Wij hebben naar aanleiding van uw advies, de doelgroep beperkt. Met deze aanscherpingen hebben we
geprobeerd de doelgroep zo vast te stellen dat daaraan de (aannemelijke) veronderstelling ten
grondslag ligt dat het om huishoudens gaat die met gestegen energiekosten zijn geconfronteerd. Dit in
lijn met het hoofddoel van de wet om ernstige financiële problematiek als gevolg van de gestegen
energieprijzen te voorkomen. Het op deze manier vaststellen van de doelgroep is gebruikelijk bij het
vaststellen van een categoriale bijzondere bijstandsregeling. De aanscherpingen zagen op het uitsluiten
van aanvragersdie geen energierekening betalen en geen hoofdbewoner zijn. Een stapeling van
energietoeslagen op woonadressen, en daarmee het risico op overcompensatie, wordt hiermee zoveel
als mogelijk voorkomen. Wanneer als voorbeeld geen sprake is van energiekosten voor huishoudens,
worden deze immers ook niet geconfronteerd met sterk gestegen energiekosten.
De handreiking en modelbeleidsregels"t:.de landelijke richtlijnen
De landelijke (niet-bindende) richtlijnen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) voor 2022 waren als een van de bijlagen bij
de handreiking van 2022 opgenomen. Deze zijn verwerkt in de tekst van de handreiking en overige
bijlagen, waaronder de modelbeleidsregels, die door kennis- en adviespartner Stimulansz in opdracht
van genoemde partijen zijn opgesteld. Handreikingen, modelbeleidsregels, modelbrieven en -
beschikkingen worden wel vaker opgesteld om gemeenten te ontlasten en ondersteunen bij het
opstellen van beleid en inrichting van het uitvoeringsproces. Wij maken vaker gebruik van dit soort
ondersteunende documenten, maar nemen deze niet altijd allemaal óf even letterlijk over. Bijvoorbeeld
wanneer we zien dat zaken praktischer geregeld of simpeler verwoord kunnen worden. Of bij een
verschil in (wets)interpretatie en uitleg. Het is ook niet verplicht om de handreiking en modellen te
volgen. Het zijn hulpmiddelen.
In onze gemeente zijn de opbouw van het modelaanvraagformulier en de modelbrieven- en
beschikkingen gevolgd, maar zijn deze documenten wel vertaald naar de lokale situatie en processen.
Hierdoor ontstaan verschillen tussen de modellen van Stimulanszen onze eigen modellen. Dit is niet
vreemd, aangezien het Rijk heeft aangegeven om waar mogelijk aansluiting te zoeken bij het lokale
beleid (en uitvoering), zodat geen compleet nieuwe werkwijzen moesten worden ingericht. Dat hebben
wij dus ook gedaan. De aanbeveling om aanvragers die niet aan alle voorwaarden voldoen de
mogelijkheid te bieden argumenten aan te dragen waarom zij toch een energietoeslag zouden moeten
krijgen, stond ook in het modelaanvraagformulier. Deze mogelijkheid hebben wij in onze gemeente,
zowel in het papieren aanvraagformulier, als in het digitale aanvraagformulier verwerkt.
Dat wij geen hardheidsclausule hebben overgenomen uit de modelbeleidsregels betekent niet dat deze
niet bestaat. Deze volgt namelijk specifiek voor beleidsregels uit artikel 4:84 van de Algemene wet
bestuursrecht, waar u in uw advies ook naar verwijst. Deze zogeheten 'inherente
afwijkingsbevoegdheid' of 'wettelijke hardheidsclausule' maakt een aparte hardheidsclausule in
beleidsregels overbodig.
Beleidsregels Edam-Volendam voor 2022 bieden onskadersen inwonersrechtszekerheid
Kijk voor meer informatie op www.edam-volendam.nl
Postbus 180 1130 AD Volendam

Gemeente
EDAM
VOLENDAM
Beleidsregels zijn een hulpmiddel voor ons om tot de juiste en evenredige beslissingen te komen. Ze
bieden rechtszekerheid voor inwoners in die zin dat zij kunnen lezen hoe wij omgaan met
bevoegdheden en besluiten voorbereiden. In de wet is geregeld dat wij ons aan die regels moeten
houden, tenzij dit (vrij vertaald) leidt tot zeer onredelijke gevolgen voor een belanghebbende vanwege
relevante persoonlijke omstandigheden. In dat geval moet worden afgeweken van de beleidsregels. Dat
is waar artikel 4:84 Algemene wet bestuursrecht kortgezegd over gaat. Een besluit op basis van de
beleidsregels moet dus evenredig zijn. Dat houdt in geschikt, noodzakelijk en 'evenwichtig' in relatie tot
het doel ervan. Wanneer vaak moet worden afgeweken van de beleidsregels, dan deugt de beleidsregel
dus niet.
Wij vinden het belangrijk dat inwoners duidelijkheid krijgen over wat zij kunnen verwachten van ons. Zij
mogen verwachten dat wij ons aan onze eigen beleidsregels houden, tenzij zich een situatie als
hierboven beschreven voordoet. In de praktijk waren die situaties op één hand te tellen.
Omdat op enig moment de uitvoeringscapaciteit overbelast dreigde te worden met aanvragen en
bezwaarprocedureswaarvan eigenlijk duidelijk was dat deze buiten het bereik vielen van de regeling
(bijvoorbeeld pensioengerechtigden met een inkomen tot 300%van de inkomensgrens) iswel
geprobeerd om inwoners in zo simpel mogelijke taal te laten weten alleen aanspraak op de regeling te
maken wanneer dit passend en nodig was. En niet slechts 'omdat het kan'. Met iets andere woorden is
daarom de voorlichting op onze website aangepast.
Rechterlijke uitspraken
Daarnaast is er nog een andere mogelijkheid voor afwijking van geldende beleidsregels, namelijk
wanneer belangrijke juridische uitspraken (jurisprudentie) effect hebben op onze uitvoeringspraktijk en
de regels doorkruisen. Wij proberen deze aanpassingen waar mogelijk ook zosnel mogelijk door te
voeren in de beleidsregels zelf. Zoals u weet hebben wij tussentijds de uitsluitingsgrond van studenten
ingetrokken en de enige afwijzing die wij op dat moment op die grond hadden gebaseerd ambtshalve
opnieuw beoordeeld (dit valt niet onder de wettelijke hardheidsclausule). Ook via
communicatiekanalen is dit kenbaar gemaakt. Naast uitspraken in juridische proceduresvan andere
gemeenten kunnen ook eigen juridische procedures er uiteindelijk toe leiden dat de beleidsregels op
onderdelen moeten worden aangepast. Hoewel wij bij zowel de vormgeving als bij de uitvoering van
beleid schending van geschreven en ongeschreven rechtsregels proberen te voorkomen kan het zozijn
dat een rechter andersoordeelt. Wij proberen relevante uitspraken daarom ook voortdurend in de
gaten te houden.
Uitvoering in 2022
Wij kunnen ons niet vinden in het geschetste beeld dat er sprake was van een starre uitvoering en de
menselijke maat in onze uitvoering isgemist.
In tegenstelling tot veel andere gemeenten in het land maakten onze regels en uitvoering het mogelijk
dat de peildatum iedere dag van het jaar kon zijn. Zo kon iedere instromende uitkeringsgerechtigde
vallend onder de doelgroep ambtshalve een energietoeslag toegekend krijgen. En konden personen die
door het jaar heen te maken kregen met een terugval in inkomen op dat moment een aanvraag
indienen. Zoals dit voor kon komen bij personen die de pensioengerechtigde leeftijd gedurende het jaar
bereikten of bij personen die hun baan kwijtraakten. Op die manier stond een peildatum niet aan dit
soort situaties in de weg.
Kijk voor meer info rmatie op www.edam-volendam.nl
Postbus 180 1130 AD Volendam

Gemeente
EDAM
VOLENDAM
Ook is er rekening mee gehouden toen de bijstandsnormen 1juli 2022 (zoalsgebruikelijk) werden
geïndexeerd. Indexering zorgde voor een stijging van de inkomensgrenzen. Er zijn inwoners die voordat
zij een aanvraag indienen bellen om te informeren of zij in aanmerking komen voor de regeling. In die
periode is samen met de inwoner direct gekeken of het voor de inwoner misschien voordeliger was om
juist voor of juist na 1juli een aanvraag in te dienen. Bij al ingediende, openstaande aanvragen werd bij
de afhandeling van de aanvraag meteen rekening gehouden met de indexatie van de bijstandsnormen,
zodat dit niet in het nadeel zou werken voor de aanvrager.
Inkomensgrenzen
Het klopt dat wij harde inkomensgrenzen hanteerden. Dit was u bekend en blijkt ook duidelijk uit de
toelichting bij de beleidsregels. Het hanteren van een marginale overschrijding oogt voor veel mensen
wellicht sympathiek, maar betekent feitelijk het verleggen van een harde inkomensgrens. Want een
marginale grens kent ook een grens. Deze wordt alleen mooier verpakt.
Wij merken dat het idee bestaat dat een kleine overschrijding van de grenzen en daardoor het mislopen
van de energietoeslag op zich een onevenredig gevolg oplevert. Dit is niet zo. Hiervoor bestaat volgens
ons ook geen aanleiding in rechterlijke uitspraken. Daarnaast is het Rijk hier vooraf duidelijk over
geweest. Er zullen altijd mensen zijn die net buiten een gestelde grensvallen. Het doel van de
energietoeslag isvoorkomen dat mensen met een inkomen op of rond het sociaal minimum door de
gestegen energieprijzen in de financiële problemen komen (en daarnaast een groot beroep op het
instrument van individuele bijzonder bijstand voorkomen). Het mislopen van een energietoeslag is
vervelend, maar leidt op zich nog niet tot onevenredige gevolgen en daarmee afwijking van de
beleidsregels. Wanneer de overschrijding in combinatie met andere persoonlijke omstandigheden leidt
tot ernstige gevolgen, dan kan dit anderszijn. We willen benadrukken dat voor deze beoordeling inzicht
nodig kan zijn in gegevens die in eerste instantie niet getoetst (mogen) worden, om gevolgen te kunnen
duiden. Dit volgt wat ons betreft ook uit de beoordeling die Rechtbank Rotterdam heeft gemaakt en
waar u naar verwijst. Maar ook uit de uitspraak van bijvoorbeeld Rechtbank Den Haag van 9 december
20221 komt dit naar voren. Bovendien benadrukt Rechtbank Rotterdam in een andere uitspraak2 dat er
hoge eisen worden gesteld aan het aannemen van onaanvaardbare gevolgen. Dat betekent dat een
situatie waarin een uitzondering moet worden gemaakt op een redelijke regeling, niet snel wordt
aangenomen.
Algemene verruiminggrenzen en toevoegen lagere energietoeslagvoor extra inkomensgroepen
Waar het gaat om het verleggen van een grens voor uitbreiding van de doelgroep of het toevoegen van
een extra groep met een lagere energietoeslag heeft u al meerdere keren ongevraagd advies gegeven.
Voor 2022 hebben wij de keuze gemaakt dit niet te doen en ook schriftelijk uitgelegd waarom niet. Ook
onze beleidsmedewerkers hebben deze keuzes in vergaderingen met de Participatieraad mondeling
toegelicht. Onderstaand een citaat uit onze eerdere brief.
"De eenmalige energietoeslag iseen categoriale regeling waarbij niet wordt gekeken of het verstrekken
van dit bedrag ook echt noodzakelijk is. Er mag ook niet worden gekeken of een huishouden op dit
moment te maken heef t met een stijging van de energiekosten. Daarmee isde eenmalige energietoeslag
een ongerichte regeling. Het Rijk heeft hiervoor gekozen. Verruimen isechter een lokale
keuzemogelijkheid. Alsgemeentezetten wij in op het bevorderen van bestaanszekerheid. Structurele
1 Rechtbank Den Haag 9 december 2022, ECLl:NL:RBDHA:2022:13617
2 Rechtbank Rotterdam 11 september 2023, ECLl:NL:RBROT:2023:8945
Kijkvoor meer informatie opwww.edam-volendam.nl
Postbus 180 1130AD Volendam

Gemeente
EDAM
VOLENDAM
oplossingen hebben daarmee de voorkeur boven tijdelijke oplossingen. Verduurzaming en energie
besparen of inwonersondersteunen bij het maken van bewustefinanciële keuzes kunnen op de langere
termijn meer opleveren dan het ontvangen van een eenmalig bedrag. Waar andere mogelijkheden nog
uitkomst kunnen bieden, wordt op ingezet. Denk aan mogelijkheden op het gebied van werk, energie
besparen of budget begeleiding. De bedoeling isdat inwonersdeze mogelijkheden benutten."
Hier is en wordt in Edam-Volendam dan ook hard aan gewerkt. In december vorig jaar zijn onze
'Maatregelen tegengaan energie-armoede' aan de gemeenteraad gepresenteerd. Met daarin
maatregelen die onze gemeente neemt in aanvulling op landelijke regelingen (zoals de energietoeslag).
Onze gemeenteraad heeft hiervoor geld gereserveerd en daarnaast hebben wij een specifieke uitkering
ontvangen vanuit het Rijk. Hierbij is niet gekozen voor maatregelen waarmee direct geld wordt
overgemaakt, maar voor maatregelen met meer impact voor onze inwoners. Zoals de fixbrigade,
waarbij inwoners die weinig te besteden hebben via intermediairs en vanuit vroegsignalering een
waardebon ontvangen voor gratis energiebesparende producten en hulp bij energiebesparende klusjes.
Ook bedoeld om de energiekosten voor deze groepen structureel te verlagen. Er is een samenwerking
gestart met Humanitas. Zij helpen mensen om hun financiële administratie beter op orde te houden.
Inwoners die een energietoeslag mislopen (maar ook inwonersdie extra hulp nodig hebben) hoeven
dan ook niet tussen wal en schip te vallen. Bovendien boden onze wijksteunpunten en het team
geldzaken binnen ons Breed Sociaal Loket al ondersteuning bij geldzorgen en vragen over geld of
schuldhulpverlening indien nodig.
Inzicht in de afwijzingen
Ugeeft aan het aantal afwijzingen verhoudingsgewijs hoog te vinden en vraagt naar de redenen van
afwijzing in 2022. Bij brief van 16 oktober 2022 informeerden wij u op uw verzoek al eerder over de 108
afwijzingen die tot en met 27 september 2022 bekend waren. Waar u eerder de aanname deed dat de
afwijzingen met name alleenstaanden zouden treffen met een inkomen tussen 120% en 130%van het
sociaal minimum, bleek uit het tussentijdse onderzoek dat het merendeel van de afwijzingen juist zag
op inkomens die hoger lagen dan 130%van het sociaal minimum. Dat hebben wij u kenbaar gemaakt.
Ook de potentiële extra doelgroep bij een inkomensgrens tot 130% is daarbij vermeld.
In uw laatste adviesveronderstelt u dat de afwijzingen 'veelal weduwen met een gering aanvullend
pensioentje in veel te grote energieslurpende woningen betreft die niet kleiner konden en kunnen
wonen'. Zonder opnieuw de afwijzingen te onderzoeken kunnen wij u aangeven dat het overgrote deel
van de gehanteerde doelgroep (alsmede de inkomensgroepen daarboven) bestond uit
pensioengerechtigden. Dit blijkt namelijk ook uit de cijfersvan het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS)3. Én dat het overgrote deel een afwijzing heeft ontvangen vanwege een te hoog inkomen, dat
sterk varieerde met overschrijdingen van soms enkele euro'stot meer dan duizend euro, per maand.
In 2023 heeft Bureau Bartels onder 108 gemeenten een onderzoek uitgevoerd naar de uitvoering van
de energietoeslag in 2022. Daaruit volgde dat circa 34%van het aantal aanvragen werd afgewezen. In
onze gemeente ligt dat percentage rond de 28% (30% als buiten behandeling gestelde aanvragen
worden meegerekend). Wij wijken daarin dus niet veel af van andere gemeenten. Wij zien dan ook geen
3 CBSStatline Laag en Langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken, regio (indeling 2022]
Kijkvoor meer informatie opwww .edam-volendam.nl
Postbus 180 1130 AD Volendam

Gemeente
EDAM
VOLENDAM
meerwaarde in een verdergaand onderzoek naar de afwijzingen in onze gemeente. Een dergelijk
onderzoek houdt in dat elk individueel dossier moet worden bekeken.
Tot slot
Voor 2023 moeten de beleidskeuzes nog worden gemaakt en vastgelegd in beleidsregels. We gaan
ervan uit dat de voorbereidende werkzaamheden zoals voorbespreking van de keuzemogelijkheden
met de Participatieraad zoals gebruikelijk door kan gaan en hopen u met deze brief voor nu voldoende
te hebben geïnformeerd.
Meer informatie
Mocht u nog vragen en/of opmerkingen hebben naar aanleiding van deze brief, dan kunt u contact
opnemen met een van onze beleidsmedewerkersWerk & Inkomen:
mevrouw S.M.J.C. Koning-Veerman,
mevrouw T. Veerman-Schouten,
Met vriendelijke groet,
Het college van burgemeester en wethoudersvan Edam-Volendam,
de secretaris, de burgemeester,
H. van der Woude L.J. Sievers
Kijkvoor meer informatie opwww.edam-volendam.nl
Postbus 180 1130AD Volendam

8 november 2023 13:52
Detailrapport 08 Vragen los v/h Raadsplein (ID 642)
Veld Waarde
Datum vraag 19-10-2023
Onderwerp Ongevraagd advies Koepel Sociaal Domein
Fractie(s) GroenLinks
Vraag 8 oktober jongstleden ontvingen wij een ongevraagd advies
van het Koepel Sociaal Domein. Wij willen graag een reactie
vanuit het college ontvangen.

De begeleidende brief stelt dat er een hoog percentage
afwijzingen was van de aanvragen voor energietoeslag.

Vraag 1:
Is dit percentage hoog vergeleken met het aantal afwijzingen
in andere gemeenten/landelijke cijfers?

Vraag 2:
Wat zijn de meest voorkomende redenen dat aanvragen zijn
afgewezen?

Onze gemeente heeft een aantal aanbevelingen uit de
Handreiking eenmalige energietoeslag niet overgenomen.

Vraag 3:
Waarom is gekozen geen hardheidsclausule in de
beleidsregels op te nemen?

Vraag 4:
Is het college het eens met de conclusie van de KSD dat
aspirant-aanvragers ontmoedigd werden om een aanvraag te
doen?

De KSD stelt dat ambtenaren instructie hebben om de
beleidsregels naar de letter van de wet uit te voeren.

Vraag 5:
Herkent het college zich in deze uitspraak?

Vraag 6:
Hoe strookt dit met de principes maatwerk en passende hulp?

8 november 2023 13:52
Pagina 2

De KSD doet enkele aanbevelingen om door te voeren in het
beleid.

Vraag 7:
Welke aanbevelingen neemt het college over? Graag een
reactie per aanbeveling.

Vraag 8:
Als deze is geschreven ontvangen wij graag de schriftelijke
reactie op de Koepel Sociaal Domein.

In de Begrotingsraad van 2022 deed het college n.a.v. onze
motie ‘Inkomensgrens kwijtschelding gemeentelijke heffingen
naar 120%’ de toezegging om deze motie op de lange termijn
‘in de vorm van een energiefonds of iets dergelijks (te)
bezien’.
Wethouder Dijkshoorn gaf aan de intentie te steunen en dit te
willen koppelen aan de energietoeslag en de motie Samen de
winter door.

Vraag 9:
In hoeverre is hier uitvoering aan gegeven?
Antwoord

Antwoord 1:
Wij hebben geen inzage in de exacte aantallen van andere
gemeenten of op landelijk niveau. Wel komt uit een onderzoek
van Bureau Bartels onder 108 gemeenten naar voren dat circa
een derde (34%) van het totale aantal aanvragen is afgewezen.
In onze gemeente ligt dat percentage rond de 28% (30% als
buiten behandeling gestelde aanvragen worden
meegerekend).

Antwoord 2:
Een te hoog inkomen is de meest voorkomende reden.
Daarnaast waren er ook een aantal afwijzingen, omdat al
eerder een energietoeslag was ontvangen. Dat waren
bijvoorbeeld personen die een (digitale) aanvraag twee of zelfs
drie keer hadden ingediend. En personen die ambtshalve een
eenmalige energietoeslag kregen, maar in de tussentijd een
aanvraag hadden ingediend.

8 november 2023 13:52
Pagina 3

Antwoord 3:
Omdat een hardheidsclausule in beleidsregels overbodig is.
De “wettelijke hardheidsclausule” van artikel 4:84 Algemene
wet bestuursrecht geldt namelijk altijd. Daarin staat dat de
beleidsregels gevolgd moeten worden, tenzij onverkorte
toepassing van een beleidsregel voor een belanghebbende
‘gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden
onevenredig (zouden) zijn in verhouding tot de met de
beleidsregel te dienen doelen’. Dan moet van de beleidsregel
worden afgeweken. Deze, in feite, evenredigheidstoets is de
afgelopen jaren ruimer uitgelegd door de hoogste rechters in
ons land (jurisprudentie). Om die reden wordt ook een
wetswijziging voorbereid waarmee onder andere dit artikel
wordt aangepast. In de tussentijd hebben wij ons bij
uitvoering van de eenmalige energietoeslag aan de meest
recente jurisprudentie gehouden.

Antwoord 4:
Nee. Teksten zijn voor interpretatie vatbaar. Helaas zijn de
aangehaalde teksten door de Koepel Sociaal Domein (KSD)
opgevat als een ‘ontmoediging voor aspirant-aanvragers’. De
teksten zijn niet om die reden aan onze communicatie
toegevoegd. Onze communicatie is tussentijds meerdere
keren aangepast. Wijzigingen in de beleidsregels werden
gecommuniceerd, de inkomensgrenzen werden aangepast
vanwege de halfjaarlijkse indexatie van de bijstandsnormen,
en ook tekstvoorstellen van burgers zijn overgenomen om de
teksten zo simpel mogelijk en leesbaar te houden. De door de
Koepel Sociaal Domein aangehaalde tekst is tussentijds
toegevoegd om overbelasting van de uitvoering te voorkomen.
Gesignaleerd werd namelijk dat er heel veel aanvragen
kwamen met enorme overschrijdingen van de inkomensgrens
per maand.
Gelet op het aantal aanvragen (1283), het aantal toekenningen
(1201; inclusief ambtshalve) en de verwachte doelgroep
(1000) hebben wij niet de indruk dat inwoners een
belemmering hebben ervaren voor het doen van een aanvraag.

Antwoord 5:
De KSD heeft in eerdere overleggen gesteld dat wethouder
Tuijp in een ander overleg met de KSD heeft aangegeven dat
ambtenaren de instructie hebben om de beleidsregels naar de
letter uit te voeren. Aangegeven is dat in onze gemeente
bewust is gekozen voor harde inkomensgrenzen van 120% van

8 november 2023 13:52
Pagina 4

het sociaal minimum. Niet dat ambtenaren de instructie
hebben om de beleidsregels naar de letter uit te voeren.

Het maakt uiteindelijk niet uit welke grens gehanteerd wordt,
ook een marginale grens kent een grens. En bij elke grens
zullen er groepen huishoudens zijn die ‘net’ buiten de
vastgestelde grens vallen. Onze inkomensgrenzen zijn
gedurende de gehele looptijd transparant en duidelijk
gecommuniceerd naar inwoners toe.

Antwoord 6:
Als college hebben wij de bevoegdheid gekregen om in 2022
en 2023 bijzondere bijstand in de vorm van een eenmalige
energietoeslag toe te kennen. Het gaat om een vorm van
categoriale bijzondere bijstand, waarbij niet wordt gekeken of
deze ook daadwerkelijk nodig is (geen
noodzakelijkheidstoets). Op basis van een vooraf vastgestelde
doelgroep wordt bekeken of iemand recht heeft op deze
energietoeslag. Het hoofddoel van de regeling is een snelle
ondersteuning van huishoudens die als gevolg van de sterk
gestegen energiekosten in de financiële problemen dreigen te
raken. Waarbij het de bedoeling is de doelgroep zo vast te
stellen dat daaraan de (aannemelijke) veronderstelling ten
grondslag ligt dat het om huishoudens gaat die met gestegen
energiekosten zijn geconfronteerd. De regeling voorziet niet
in maatwerk. De regeling is juist in het leven geroepen door
het Rijk om zo min mogelijk maatwerkbeoordelingen via de
individuele bijzondere bijstand uit te hoeven voeren. Wel blijft
artikel 4:84, zoals onder vraag 3 al is toegelicht, altijd van
toepassing. Daarin zit de mogelijkheid van maatwerk
verwerkt, wanneer toepassing van de beleidsregels in
individuele gevallen leidt tot onevenredige gevolgen ten
opzichte van het doel van de regeling. Ten aanzien van
passende hulp verwijzen wij naar de beantwoording bij vraag
7.

Antwoord 7:
Ten aanzien van de aanbevelingen voor de energietoeslag van
vorig jaar (2022) kunnen wij aangeven deze niet te gaan
volgen. De aanbevelingen van de KSD zijn op verschillende
manieren aan ons kenbaar gemaakt. We hebben in een
eerdere schriftelijke reactie aan en meerdere gesprekken met
de KSD ons beleid toegelicht. De reactie is tevens aan de
Participatieraad meerdere malen mondeling toegelicht. Naast

8 november 2023 13:52
Pagina 5

het ontbreken van de noodzaak hebben wij het volgende
aangegeven:

“Als gemeente zetten wij in op het bevorderen van
bestaanszekerheid. Structurele oplossingen hebben daarmee
de voorkeur boven tijdelijke oplossingen. Verduurzaming en
energie besparen of inwoners ondersteunen bij het maken van
bewuste financiële keuzes kunnen op langere termijn meer
opleveren dan het ontvangen van een eenmalig bedrag. Waar
andere mogelijkheden nog uitkomst kunnen bieden, wordt op
ingezet. Denk aan mogelijkheden op het gebied van werk,
energie besparen of budget begeleiding. De bedoeling is dat
onze inwoners deze mogelijkheden benutten. Het verruimen
van een ongerichte regeling als de eenmalige energietoeslag
lag dan ook niet voor de hand. Inkomensondersteuning via
(bijzondere) bijstand is bovendien bedoeld als vangnet voor
mensen die het écht (tijdelijk) nodig hebben. En waar geen
andere vormen van ondersteuning meer voor mogelijk zijn of
deze onvoldoende zijn. Uiteindelijk kunnen wij inwoners hier
beter mee helpen en is de ondersteuning ook passend.“

Besluitvorming over de energietoeslag van 2023 volgt nog.
Onderdeel van dit proces is de ambtelijke voorbereiding en de
adviesroute bij de KSD. Het ongevraagd advies doorkruist dit
proces, omdat hierin al aanbevelingen zijn gedaan die
normaal volgen na de ambtelijke voorbereiding in
samenwerking met de Participatieraad en uiteindelijk via een
gevraagd advies. Dat is de gebruikelijke route bij op te stellen
beleid. Deze route is vorig jaar ook doorlopen.

Vraag 8:
Er wordt gewerkt aan een schriftelijke reactie op het
ongevraagd advies van de KSD. Deze wordt zo snel mogelijk
verstuurd. Hoewel geen onderdeel van het gebruikelijke
proces, kunnen we deze reactie ter kennisname aan de
gemeenteraad aanbieden.

Antwoord 9:
Eind 2022 hebben wij uw gemeenteraad onze maatregelen
tegengaan energiearmoede gepresenteerd. Daarmee hebben
wij ingezet op maatregelen die meer impact hebben. Bij brief
van 3 mei 2023 hebben wij u via een raadsinformatiebrief op
de hoogte gebracht van de stand van zaken ten aanzien van
die maatregelen op dat moment.

8 november 2023 13:52
Pagina 6

Opmerkingen In de bijlage de reactie van het college op het ongevraagd
advies.
Bijlage(s) Reactie op ongevraagd advies KSD over de energietoeslag
2022 en 2023