Woningen, een bedrijventerrein en een gemeentehuis: inwoners willen dat hun gemeente vooruitgaat. Wie de rekening voor de ozb, het afval en het riool betaalt, mag ook weten wat al die plannen samen kosten. En vooral: wat gebeurt er als een project duurder wordt of inkomsten later binnenkomen? Volgens Lokaal Edam-Volendam (LEV) geeft de begroting voor 2027–2030 daarop nog te weinig houvast.

Tijdens de begrotingsraad van 5 november vroeg LEV daarom om een eerlijk financieel totaalbeeld. Zo kan de raad de risico's meewegen voordat nieuwe verplichtingen worden aangegaan.

175 miljoen euro is een raming voor 2030

Eind 2025 bedroegen de vaste en kortlopende schulden van de gemeente samen ongeveer 93 miljoen euro. Volgens de huidige meerjarenbegroting kan dat bedrag oplopen tot ongeveer 175 miljoen euro eind 2030. Dat is dus geen schuld die vandaag al op de gemeente rust. Het is de raming die volgt uit de plannen en aannames in de begroting. Juist bij zo'n vooruitblik moet de raad weten hoe gevoelig die is voor vertraging en hogere kosten.

Ook de netto schuldquote verdient aandacht. Die maatstaf zet de netto schuld af tegen de jaarlijkse inkomsten. Voor 2029 verwacht de gemeente een ongecorrigeerde schuldquote van ongeveer 142 procent. Dat ligt boven de signaleringswaarde van 130 procent. Die grens is geen wettelijk verbod op lenen en zegt op zichzelf niet dat de gemeente morgen in de problemen zit. Ze is wel een waarschuwing om de ruimte voor nieuwe verplichtingen goed te onderzoeken.

Wat kosten de grote plannen als geheel?

Voor het nieuwe gemeentehuis noemt een openbare businesscase uit eind 2025 bijna 29,5 miljoen euro, inclusief btw. Voor een parkeergarage staat daarnaast een bruto raming van ruim 8,6 miljoen euro, exclusief btw. Voor die garage worden ook bijdragen uit andere delen van het gebiedsplan verwacht. Deze cijfers hebben dus een andere btw-basis en kunnen niet zomaar bij elkaar worden opgeteld tot één definitieve prijs.

Dat is precies waarom LEV om een actueel overzicht vraagt: wat vergt het hele plan van de gemeente, wat zijn de jaarlijkse lasten en welke risico's blijven over nadat eventuele bijdragen zijn meegerekend? Wie over een volgend krediet moet besluiten, moet dezelfde bedragen op dezelfde grondslag naast elkaar kunnen zien.

Bij bedrijventerrein De Purmer gaat het eveneens om grote bedragen. De begroting raamt nog bijna 99 miljoen euro aan opbrengsten, terwijl het verwachte positieve eindresultaat ongeveer 370.000 euro is. Dat eindresultaat is klein vergeleken met de geraamde opbrengsten. Het betekent niet dat de gemeente die 99 miljoen nu in kas heeft: opbrengsten moeten in de komende jaren nog worden gerealiseerd.

Voor grondaankopen in De Purmer heeft de gemeente een lening van 15,7 miljoen euro afgesloten. Volgens het jaarverslag is het de bedoeling die na vijf jaar met grondverkopen af te lossen. LEV wil weten wat het financiële gevolg is wanneer verkopen later plaatsvinden of minder opbrengen dan begroot. Over dat risico moet de raad vooraf kunnen spreken.

Een positief saldo neemt de zorgen niet weg

De begroting voor 2027 toont een positief totaal saldo van 1,238 miljoen euro. Ook het structurele saldo wordt positief gepresenteerd, op 896.000 euro. Daarbij telt een onttrekking van 700.000 euro uit de algemene reserve mee voor de structurele beoordeling. Het college vervangt hiermee een eerder geplande onttrekking uit een andere reserve; het totale begrotingssaldo verandert door die verschuiving niet.

LEV wil weten hoe robuust dat positieve saldo blijft wanneer kosten stijgen, grondopbrengsten later komen of meerdere tegenvallers tegelijk optreden. Een reserve kan helpen om een tegenvaller op te vangen. Voor uitgaven die elk jaar terugkomen, is ook dekking in de volgende jaren nodig.

Inwoners voelen de keuzes in hun portemonnee

De begroting rekent met een stijging van de gemiddelde gemeentelijke woonlasten van 5 procent per jaar. Wat iemand werkelijk betaalt, hangt af van de woning en de huishoudsituatie. De vergelijking in de begroting laat voor een meerpersoonshuishouden met een koopwoning in Edam-Volendam in 2026 gemiddeld 1.146 euro aan gemeentelijke woonlasten zien, tegen 1.095 euro landelijk. Als de lasten verder stijgen, verdienen inwoners een helder antwoord op de vraag wat zij daarvoor terugkrijgen en hoe de gemeente haar andere uitgaven beheerst.

Daarom diende LEV vier moties in. De partij vroeg om een volledig financieel overzicht van het gemeentehuis, inzicht in de risico's bij De Purmer en de Julianaweg, een stresstest voor de begroting en een aanpak voor huisvesting die ook rekening houdt met eigen woningzoekenden. Die voorstellen moesten de raad helpen om beter geïnformeerde keuzes te maken. De raad verwierp alle vier de moties.

“Een ambitie kun je bijstellen. Een lening moet je terugbetalen.” LEV wil dat Edam-Volendam blijft investeren in woningen, voorzieningen en een goed functionerende gemeente. Maar eerst moeten de kosten, aannames en risico's open op tafel liggen. LEV stemde daarom tegen de begroting. Een meerderheid van de raad nam de begroting aan. Inwoners verdienen plannen die niet pas achteraf op hun rekening komen.

Bronnen: de openbare conceptbegroting 2027–2030, de vier moties en de stemuitslagen bij de raadsagenda van 5 november 2026, het gemeentelijke jaarverslag 2025 en de openbare Business & Value Case voor het Tase-terrein. De agenda en stukken zijn te vinden op https://edamvolendam.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/dd52b533-a9d9-4bf1-8a8a-37221cb859a4.