Netcongestie: Nederland staat in de wacht

Praktijkinformatie · door LEV bevestigd

Een onderneemster in IJmuiden wacht al twee jaar op verzwaring

LEV bevestigt dat deze casus betrekking heeft op een vrouwelijke klant in IJmuiden. Volgens de door LEV verstrekte toelichting heeft Elektrotechniek Volendam ongeveer twee jaar geleden namens haar de aanvraag voor verzwaring ingediend. De aanvraag loopt dus al circa twee jaar. Als genoemde beschikbaarheidsdatum wordt eind 2038 aangehouden.

Volgens LEV zijn de aanvraag en de bijbehorende correspondentie beschikbaar. De redactie heeft deze documenten voor deze actualisatie niet zelf ingezien. De casus is daarmee door LEV bevestigd, maar de individuele aansluitdatum is niet onafhankelijk gecontroleerd. De klant blijft anoniem. De genoemde termijn geldt voor deze casus en is geen algemene wachttijd voor IJmuiden of Noord-Holland.

Zonder extra capaciteit kan een voorgenomen bedrijfsuitbreiding vertragen. Daardoor kan ook de omzetgroei uitblijven waarmee een tijdelijke oplossing zou worden betaald. Dit is een economische analyse, geen gecontroleerde schadeberekening voor deze klant.

Economische gevolgen

De schade stopt niet bij de wachtlijst

Een uitgestelde productielijn betekent mogelijk minder opdrachten voor leveranciers, aannemers en machinebouwers, en minder nieuwe banen. Een bedrijf kan concurrentiepositie verliezen of een investeringsplan definitief afblazen. Ook wanneer later stroom beschikbaar komt, is niet zeker dat alle uitgestelde investeringen alsnog plaatsvinden.

Dit zijn mogelijke gevolgen, geen vastgestelde uitkomst voor iedere ondernemer. Omzet, financierbaarheid en werkgelegenheid hangen ook af van vraag, rente, kosten en bedrijfsstrategie. Voor onze regio ontbreekt in dit dossier een onderbouwde optelsom van verloren omzet, banen en gemeentelijke inkomsten.

In officiële begrotingsantwoorden wordt een BCG-raming van circa €10–35 miljard per jaar aan gemiste economische baten aangehaald. Een afzonderlijk Kamerantwoord uit 2026 noemt een andere bandbreedte van €10–40 miljard voor het oplossen van congestie op laag- en middenspanningsnetten. Het zijn modelramingen met verschillende afbakeningen; geen geregistreerde schadeclaims. Ze mogen niet worden opgeteld of zonder regionale berekening aan Edam-Volendam worden toegerekend.

Bronnen: Officiële bekendmakingen — begrotingsantwoorden, vraag 19 (€10–35 miljard) Tweede Kamer — antwoord over stagnatie economie, 2026 (€10–40 miljard)

Tijdelijke oplossingen

Een batterij is geen extra elektriciteitsbron

Een batterij kan stroom opslaan en later leveren. Zij kan daardoor pieken opvangen, mits er voldoende ruimte en tijd zijn om te laden. Bij een structureel energietekort op de bestaande aansluiting maakt opslag op zichzelf geen extra stroom beschikbaar. De bruikbaarheid hangt af van het verbruiksprofiel, contractvoorwaarden en de benodigde laadcapaciteit.

Ook de investering telt mee: installatie, besturing, brandveiligheid en eventuele vergunningen kunnen de oplossing duur maken. Juist een ondernemer die door stagnatie weinig financiële ruimte heeft, kan moeite hebben om zo’n tijdelijke voorziening te betalen.

Een Ecorys-vervolgonderzoek, gepubliceerd door het Rijk op 21 augustus 2025, schat dat een pakket van opslag, vraagverschuiving, lokale opwek en energiehubs de maatschappelijke schade gemiddeld met ongeveer 30% kan beperken, na kosten. Dat gemiddelde is geen belofte voor een individueel bedrijf. Het rapport ondersteunt onderzoek naar meerdere oplossingen, met een haalbaarheids- en kostenbeoordeling per situatie.

Bronnen: Rijksoverheid / Ecorys — netto maatschappelijke kostprijs, 21 augustus 2025

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Kan een hele straat van het gas af zonder het elektriciteitsnet te verzwaren?

Een woning kan geschikt zijn voor een warmtepomp en elektrisch koken, terwijl het net onvoldoende ruimte heeft voor een hele straat die dezelfde overstap maakt. Jaarlijks energieverbruik in kilowattuur (kWh) en gelijktijdig vermogen in kilowatt (kW) zijn verschillende grootheden.

We moeten drie vragen afzonderlijk beantwoorden: hoeveel elektriciteit heeft de woning jaarlijks nodig, hoeveel vermogen vraagt zij tegelijk op een koude winteravond en wat gebeurt er wanneer 20, 50 of 100 woningen op hetzelfde moment stroom gebruiken? De onderstaande berekeningen zijn illustratieve scenario’s, geen metingen of capaciteitsbeoordeling van een concrete buurt.

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Wat kan een normale huisaansluiting leveren?

De tabel geeft theoretische vermogens bij 230 volt en een arbeidsfactor van ongeveer 1. Het is een aansluitwaarde, geen garantie dat alle aangesloten apparaten onder iedere omstandigheid tegelijk kunnen worden gebruikt.

Een aansluiting van 3×25 A biedt ongeveer 17,25 kW totaal, maar per fase ongeveer 5,75 kW. Eén fase kan daardoor overbelast raken terwijl het totale vermogen nog onder de aansluitwaarde blijft. Goede faseverdeling en het regelen van grote verbruikers zijn belangrijk.

Liander geeft aan dat bij een volledig elektrische warmtepomp, gecombineerd met zware apparaten zoals een inductiekookplaat, vaak 3×25 A nodig is. Laat een installateur beoordelen welke aansluiting en verdeling passend zijn.

Bronnen: Liander — warmtepomp en benodigde huisaansluiting Liander — soorten aansluitingen

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Een warmtepomp van 8 kW gebruikt geen 8 kW elektriciteit

Thermisch vermogen is de warmte die het toestel levert; elektrisch vermogen is de stroomvraag die daarvoor nodig is. In de tabel levert de warmtepomp telkens 8 kW warmte. Het elektrische vermogen is berekend door de warmteafgifte te delen door de veronderstelde COP.

Dit zijn rekenvoorbeelden, geen gegarandeerde toestelprestaties. Bij kou veranderen zowel rendement als beschikbaar verwarmingsvermogen. Ontdooien en elektrische bijverwarming kunnen de stroomvraag verder verhogen. Een bijverwarmingselement van bijvoorbeeld 3 tot 6 kW vraagt extra vermogen wanneer het inschakelt.

Een centrale warmtepomp kan via geschikte radiatoren of vloerverwarming meerdere verdiepingen verwarmen. Een afzonderlijke warmtepomp per verdieping is niet standaard nodig. Isolatie, warmteverlies en het afgiftesysteem bepalen wat past. Milieu Centraal noemt voor een volledig elektrische warmtepomp met buitenunit van 8 kW ongeveer €12.000 inclusief plaatsing en btw, vóór subsidie; een concrete offerte kan afwijken.

Bronnen: Milieu Centraal — volledig elektrische warmtepomp

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Een koude winteravond: verwarmen en koken tegelijk

We nemen 2,7 kW voor de warmtepomp, 5 kW voor koken en 1,5 kW voor overige apparaten. Samen is dat 9,2 kW. De kookwaarde is een gekozen belasting op dat moment, geen continu verbruik of vaste aansluitwaarde voor iedere kookplaat.

Op 1×35 A overschrijdt 9,2 kW de theoretische aansluitwaarde van 8,05 kW. Op 3×25 A is dit ongeveer 53% van het totaal, met 8,05 kW theoretische ruimte over, mits de fasen goed zijn verdeeld.

Met 3 kW elektrische bijverwarming wordt het totaal 12,2 kW. Laadt daarnaast een auto met 11 kW, dan wordt het 23,2 kW: meer dan de totale aansluitwaarde van 3×25 A. Door het laden automatisch te begrenzen of te verschuiven kan de piek lager worden.

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Jaarverbruik: een woning met gas en een volledig elektrische woning

Voor een illustratieve bestaande tussenwoning rekenen we met 1.100 m³ gas per jaar en 2.500 kWh huishoudelijke elektriciteit, exclusief de cv-ketel. Voor de volledig elektrische variant nemen we 2.800 kWh voor de warmtepomp inclusief warm water en 200 kWh voor koken aan. Een elektrische auto is niet opgenomen.

Dit is een aangenomen scenario, geen gemeten gemiddelde of gegarandeerde omzetting van 1.100 m³ gas naar 2.800 kWh. Het werkelijke verbruik hangt af van isolatie, bewonersgedrag, warmwatergebruik en seizoensrendement. In dit voorbeeld verdubbelt het stroomverbruik ongeveer. Voor kabels en transformatoren telt vooral hoeveel vermogen tegelijk nodig is.

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Wat gebeurt er met 20, 50 of 100 woningen?

De tabel gebruikt drie aangenomen gemiddelde belastingen per woning tijdens hetzelfde winterse piekmoment. De waarden van 4 en 6 kW zijn straatgemiddelden op dat moment; ze betekenen niet dat ieder huishouden alle apparaten op maximaal vermogen gebruikt. Ze verschillen daarom van het individuele voorbeeld van 9,2 kW.

Bij 50 woningen stijgt de belasting in dit voorbeeld van 75 naar 200 à 300 kW: ongeveer 2,7 tot 4 keer zoveel. Of het net dit aankan, hangt af van de transformator, kabels, faseverdeling, spanningskwaliteit en andere aangesloten gebruikers.

Een transformator van bijvoorbeeld 250 kVA is geen garantie dat de straat vrij over 250 kW kan beschikken. Bij een arbeidsfactor van 1 komt 250 kVA overeen met 250 kW, maar bestaande belasting en overige netgrenzen verminderen de beschikbare ruimte. Het scenario van 300 kW zou die nominale waarde overschrijden als deze hele belasting door dezelfde transformator wordt gevoed.

Van gas naar stroom · rekenvoorbeeld

Wat moet Edam-Volendam per buurt weten?

Een wijk volledig elektrisch maken vraagt om geschikte woningen, voldoende lokale netcapaciteit en voldoende capaciteit op het bovenliggende net. Een zwaardere huisaansluiting lost een tekort in de straatkabel niet op. Een extra wijktransformator lost evenmin automatisch een tekort op het bovenliggende net op.

Per buurt zijn de huidige belasting en restcapaciteit van kabels en transformatoren nodig, naast de verwachte groei van warmtepompen en laadpunten. Ook moeten de geplande uitbreidingen, uitvoeringsdata en mogelijkheden voor isolatie en het regelen van verbruik inzichtelijk zijn.

Een hele straat kan soms zonder netverzwaring van het gas af, maar dat kan niet vooraf worden aangenomen. Daarvoor zijn concrete netgegevens en een berekening van de gelijktijdige belasting nodig. Deze rekenvoorbeelden bewijzen geen overbelasting in een specifieke straat in Edam-Volendam.

Verantwoording

Wat dit artikel wel en nog niet onderbouwt

Dit artikel combineert officiële netplanningen en publicaties met een door LEV ontvangen praktijkvoorbeeld. Feiten, prognoses, analyse en ons politieke standpunt zijn herkenbaar aangeduid. De afzonderlijke bronnen staan bij de betreffende onderdelen en onderaan de pagina.

LEV heeft de IJmuidense casus bevestigd en meldt dat aanvraag en correspondentie beschikbaar zijn; de redactie heeft deze stukken nog niet zelf gecontroleerd. Ook ontbreken actuele lokale wachtlijstaantallen, netcapaciteit per buurt en een regionale schadeberekening. De woning- en straatberekeningen zijn expliciet illustratieve aannames. Historische regionale planningen zijn geen actuele individuele toezeggingen.