Jaap Schilder: Algemene beschouwing: begroting 2027 en financiële risico's - begrotingsraad 5 november 2026
Bron: https://edamvolendam.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/dd52b533-a9d9-4bf1-8a8a-37221cb859a4
Bronbereik: 00:54:48 tot 01:06:19
Automatische transcriptie; geen vastgesteld raadsverslag. Controleer citaten in de video.

[00:54:48 bron / 00:00:00 fragment] Dank u wel, meneer Kwakman, voor Forum voor Democratie. Dan kijk ik naar de fractie van LEV, de heer Schilder. Het woord is aan u. Dank u, voorzitter. Voorzitter, sommige mensen sparen voor hun pensioen, anderen voor hun vakantie. Maar dit college sprak vooral ambities. En als het geld op is, lenen we gewoon verder. Ondertussen wordt ons verteld dat de begroting sluitend is. Voorzitter, een begroting kun je sluitend rekenen.

[00:55:15 bron / 00:00:27 fragment] Maar daarmee zijn de rekeningen nog niet betaald. Een ambitie kun je bijstellen. Een lening moet je terugbetalen. De financiële werkelijkheid. Onze gemeente heeft geen gebrek aan plannen. Onze gemeente heeft een gebrek aan financiële ruimte. De schuld loopt op van 93 miljoen euro in 2025 naar 175 miljoen euro in 2030. De netto schuldquote piekt op 142% in 2029 en zit vanaf 2028 boven de signaleringswaarde van 130%.

[00:55:46 bron / 00:00:58 fragment] In 2030 moet bijna 18 miljoen euro worden afgelost. 15,7 miljoen daarvan is de lening voor de Purmer. Het college schreef ons hoe die moet worden afgelost. Met de verkoop van kavels aan bedrijven die willen verhuizen. Lenen is niet per definitie verkeerd, maar geleend geld is geen extra inkomen. En verwachte grondopbrengsten kunnen vandaag geen lening aflossen. Voorzitter, een boeking betaalt geen rekening.

[00:56:14 bron / 00:01:26 fragment] En de bank neemt geen genoegen met een sluitend verhaal. Volendam 80 en de verdwenen voorzichtigheid. Volendam 80 zag jarenlang scherp toe op gemeentelijke reserves. Terecht vonden wij. Maar nu van een omtachtig deel uitmaakt van de coalitie lijkt die voorzichtigheid ineens een stuk minder belangrijk. En wie daar iets van zegt, krijgt van van een omtachtig te horen dat geld bij een gemeente nu eenmaal anders werkt.

[00:56:37 bron / 00:01:49 fragment] Voorzitter, dan kijken we even naar de andere gemeenten. Alle Nederlandse gemeenten samen zaten vorig jaar op een netto schuldquote van 41 procent. Gecorrigeerd voor doorgeleende gelden. Dat staat in het overzicht van het Rijk van vorige week. Edam Woonam zat op dezelfde manier gerekend op 63 procent. En in 2029 komen wij volgens deze opgroting op 134 procent. Ruim drie keer zo hoog.

[00:57:06 bron / 00:02:18 fragment] Geld werkt bij een gemeente inderdaad anders dan bij een huishouden. Maar het werkt bij ons niet anders dan bij andere gemeenten. En die zitten op 41 procent. Het college schrijft zelf dat de afgelopen jaren maar ongeveer 60 procent van de investeringen is uitgevoerd. Dan zijn er twee mogelijkheden. Of de plannen gaan door en dan komen we op 134 procent. Of ze gaan niet door en dan staan er plannen in deze begroting die niemand verwacht uit te voeren.

[00:57:34 bron / 00:02:46 fragment] Ondertussen boekt het college wel alvast 600.000 euro voordeel in 2028. Omdat niet alles op tijd wordt uitgevoerd. Wij vroegen ook welke maatregelen de schuldquote terugbrengen en welk plafond er komt. Het antwoord, kijk maar op pagina 79. Daar staat dat de komende jaren prioritering wordt aangebracht en dat de gemeente werkt aan een investeringsplafond. Geen bedrag, geen datum, geen lijst.

[00:58:00 bron / 00:03:12 fragment] In deze begroting wordt 700.000 euro uit de algemene reserve meegenomen in het structurele saldo. Zonder die onttrekking resteert voor 2027 geen 896.000 euro, maar 196.000 euro. Het samenwerkingsakkoord zegt structurele lasten worden gedekt door structurele baten. En het college schrijft in het raadsvoorstel zelf dat insinitiële reserves worden ingezet om structurele lasten te dekken.

[00:58:28 bron / 00:03:40 fragment] En dat dit op lange termijn niet houdbaar is. Voorzitter, die woorden zijn niet van ons. Het blijft niet bij 2027. Voor 2028 tot en met 2030 schrijft het college voornemens te zijn om onttrekkingen van 800.000, 400.000 en 400.000 euro. Om te zetten in structurele onttrekkingen aan de algemene reserve. Structurele onttrekkingen. Terwijl het akkoord zegt structurele lasten, structurele baten.

[00:58:58 bron / 00:04:10 fragment] Reserves en voorzieningen zijn geen vrijblijvende potjes. Het zijn buffers. Als morgen een hoofdriolen begeeft lopen de kosten zomaar in de miljoenen. En juist die voorziening loopt leeg. De rioolheffing dekt de kosten niet. De tekorten, ongeveer een miljoen per jaar, gaan ten laste van de voorziening. Die staat eind 2026 op 3,9 miljoen en eind 2030 op nul. Als je vandaag iedere euro gebruikt om de begroting sluitend te krijgen, wat doe je dan morgen?

[00:59:26 bron / 00:04:38 fragment] Opnieuw lenen of de rekening bij onze inwoners neerleggen? Personeelstekorten. De personeelskosten stijgen van 37,2 naar 40,4 miljoen euro. Ruim 3 miljoen euro extra in één jaar. Het college rekent met 2,5% loonstijging. De vakbonden zetten voor het komende CO-seizoen in op tot 5,5%. Ieder procentpunt kost ongeveer 4 ton. Dat kan dus oplopen tot 1,2 miljoen euro per jaar. En de risicoparagraaf heeft daarvoor geen aparte post.

[01:00:01 bron / 00:05:13 fragment] En wat zien inwoners terug van die stijgende kosten? Snellere vergunningen, snellere antwoorden, betere dienstverlening? Dat hebben wij het college gevraagd. Het antwoord? Doorlooptijden en achterstanden zijn managementgegevens. En het college nodigt ons uit om het debat te voeren. Voorzitter, bij deze. Tussen de begroting van 2025 en die van 2027 komt er bijna 7 miljoen euro bij. Wat krijgen onze inwoners daarvoor terug?

[01:00:29 bron / 00:05:41 fragment] Het nieuwe gemeentehuis en dan het nieuwe gemeentehuis. De raming is 29,5 miljoen euro. De parkeergarage kost bruto ongeveer 8 miljoen. Samen circa 38 miljoen, nog zonder openbare ruimte en financieringslasten. Een overschrijding van 20% betekent al ruim 7 miljoen extra. In de begroting staat nog geen krediet, alleen voorbereiding. Maar het ontwerpteam wordt al wel aanbesteed. En het college zegt dat de garage over 40 jaar kostenneutraal is.

[01:01:01 bron / 00:06:13 fragment] Wij willen die onderbouwing zien. De coalitie schreef zelf in het samenwerkingsakkoord. Een nieuw gemeentehuis is pas aan de orde wanneer de financiële situatie dit toelaat. Het mag niet leiden tot extra belastingverhoging voor inwoners of sluiting van belangrijke voorzieningen. Het gaat niet om de vraag of ambtenaren een goede werkplek verdienen. Natuurlijk verdienen zij die. Maar een gemeentehuis moet de gemeente dienen.

[01:01:24 bron / 00:06:36 fragment] Niet de gemeentefinanciën gaan beheersen. Daarom dienen wij een motie in voor een actuele integrale business case. Voordat de Raad over een volgend krediet besluit. De Purmer, Julianenweg en Langeweerde. Bij de Purmer wordt gerekend met bijna 99 miljoen euro aan opbrengst. En een verwacht resultaat van ongeveer 370.000 euro. Een beperkte tegenvaller en het is weg. Hoeveel ondernemers hebben zich definitief aangemeld?

[01:01:54 bron / 00:07:06 fragment] Voor zover ons bekend zijn er nog geen bindende toezeggingen. Het omgevingsplan is nog niet vastgesteld. De begroting noemt zelf net congestie zelf als risico. En de commissie voor de milieueffectenrapportage vraagt om scenario's voor het aantal bedrijven dat van de Julianenweg verhuisd. Want je kunt een bedrijventerrein wel op papier verplaatsen, maar daarmee zijn de bedrijven nog niet verhuisd.

[01:02:15 bron / 00:07:27 fragment] Daarom vragen wij met een motie om een eerlijk overzicht hoeveel afspraken zijn bindend. En wat gebeurt er als de opbrengsten twee of vijf jaar later komen? Die vraag hebben wij ook het college al gesteld. Het antwoord, nee, deze cijfers zijn momenteel niet beschikbaar. De grondexploitatie wordt herzien en daarbij worden scenario's onderzocht. Maar voor onze scenario's is, zo schrijft het college, geen capaciteit beschikbaar.

[01:02:42 bron / 00:07:54 fragment] En dan de lange weerde. Al jarenlang plannen, onderzoeken en subsidies. Hoeveel woningen zijn er gebouwd? Geen. Ondertussen draait de goednieuwsmachine op volle toeren. Bij iedere overeenkomst met een ontwikkelaar, handtekeningen, foto's en enthousiaste bestuurders. Onlangs nog bij de locatie van succes. Waar de ontwikkelaar ontwikkelt. De ontwikkelaar investeert. En een handtekening is nog geen woning.

[01:03:05 bron / 00:08:17 fragment] Afval. Dan het afval. Tussen 2017 en 2022 kregen alle ondergrondse restafvalcontainers een vulgraadsensor. Die werkte tot juni 2024. In 2023 werd 175.000 euro opgenomen om modems te vervangen door 5G voor het meten van storingen en de vulgraad. Ruim 130.000 euro is uitgegeven. En nu schrijft het college niet voor vulgraad sensoren die zijn weggehaald. Sindsdien meten we met trommelbewegingen.

[01:03:34 bron / 00:08:46 fragment] En het college schrijft dat het goed mogelijk is dat containers onnodig vaak zijn gelegd. Nu vraagt het college ook nu 85.000 euro plus 10.000 euro per jaar voor nieuwe sensoren. en de opbrengst in de begroting niets. Meneer Schilder, u heeft nog één minuut. Gemeenschapsgeld mag geen abonnement worden. Op het telkens opnieuw aanschaffen van dezelfde functionaliteit. En wie betaalt?

[01:03:58 bron / 00:09:10 fragment] De afvalstofheffingen van de huishoudens dekt in 2030 ruim 94% van de kosten. De reinigingsrechten blijven zo rond de 80% steken. Vier jaar lang samen 223.000 euro tekort. Wij vroegen hoe wordt voorkomen dat niet gedekte kosten van bedrijfsafval bij de huishoudens terechtkomen. Het antwoord, alle kosten en opbrengsten zijn verwerkt in de begroting. Dat was de vraag niet.

[01:04:24 bron / 00:09:36 fragment] Statushouders, op 1 september moesten nog 107 statushouders worden gehuisfest. En in de eerste helft van 2027 komen er 25 bij. Terwijl eigen inwoners jaren wachten op een betaalbare woning. Het college schrijft zelf dat het niet aannemelijk is dat de taakstelling en de achterstand snel genoeg worden ingelopen. De huidige begroting past beter bij de verwachte uitgaven. Deze begroting rekent er dus niet op dat achterstand verdwijnt.

[01:04:49 bron / 00:10:01 fragment] Terwijl het bestuursakkoord van oktober die juist weg wil werken. Meneer Schilder, u spreektijd is op, dus u moet nu afronden. Ik ga nu afronden. Dan de kern. Het college noemt zelf een tekort van 1,6 miljoen euro in 2027 oplopen tot 5,8 miljoen in 2030. Voor reserve mutaties en stelposten. Daarna steunt de miljardenraming op verwaardelijke posten voor jeugd en WMO. En als die posten niet doorgaan, dan schrijft het college voor het treffen van concrete maatregelen is het nog te vroeg.

[01:05:17 bron / 00:10:29 fragment] Voorzitter, hoeveel tegenvallers kan deze begroting nog verdragen? Tot slot, lokaal leden van Vallendam is niet tegen investeren. Wij zijn voor woningbouw, goede voorzieningen en degelijk onderhoud. Maar investeren vraagt om keuzes. En soms betekent verantwoord bestuur dat je een plan uitstelt, kleiner maakt of helemaal niet uitvoert. Onze inwoners verdienen geen goed nieuws. Ik rond hem nu af.

[01:05:40 bron / 00:10:52 fragment] Onze inwoners verdienen geen goed nieuwsmachine. Zij verdienen goed bestuur. Een bestuur dat niet alleen vertelt wat het allemaal wil, maar ook eerlijk laat zien wat het kan betalen. Voorzitter, een ambitie betaalt geen rente. Een boeking betaalt geen rekening. En de toekomst betaalt de fouten van vandaag. Lokaal in Avallendam vindt dat de financiële risico's te groot, de buffers te kwetsbaar en de onderbouwing van deze begroting onvoldoende overtuigd.

[01:06:05 bron / 00:11:17 fragment] Daarom stemmen wij tegen de begroting van 2007-2010. Wordt zij toch vastgesteld? Zorgen onze maatjes ervoor dat de raad dit wel risico's aanneemt? Dank u. Dank u wel meneer Schilder. Ja, ik zei niets, maar u hoorde kennelijk wel iets.