SDG's en Global Goals – Lokaal Edam-Volendam

Feiten

Wat zijn de SDG's?

De VN-agenda uit 2015 bevat zeventien Sustainable Development Goals en 169 onderliggende doelen. Gemeenten worden genoemd als belangrijke uitvoerders, omdat wonen, openbare ruimte, gezondheid, armoede, afval, energie en participatie voor een groot deel lokaal zichtbaar worden.

De SDG's verplichten Edam-Volendam niet rechtstreeks tot een bepaald project, belastingtarief of uitgavenbedrag. Een concrete verplichting kan wel uit andere wetgeving voortkomen, bijvoorbeeld uit Europese regels, nationale klimaatwetgeving, de Omgevingswet of afzonderlijke raadsbesluiten. Het is daarom belangrijk om bij ieder voorstel te vragen: is dit echt wettelijk verplicht, regionaal afgesproken of een eigen politieke keuze?

Stand van zaken

Wat heeft Edam-Volendam ermee gedaan?

De gemeentelijke Duurzaamheidsagenda 2018-2022 stelde dat Edam-Volendam geen afzonderlijk SDG-beleid had. De agenda koppelde het lokale duurzaamheidsbeleid wel aan doel 7 over betaalbare en schone energie, doel 11 over duurzame gemeenschappen, doel 12 over verantwoorde consumptie, doel 13 over klimaat en doel 17 over samenwerking.

In oktober 2023 nam de gemeenteraad bij de regionale inbreng voor de nieuwe MRA-agenda een amendement over de Sustainable Development Goals aan. De openbare agenda bevestigt de aanneming, maar de precieze bestuurlijke doorwerking en de meetbare resultaten zijn niet in één actueel gemeentelijk SDG-overzicht terug te vinden.

In 2025 en 2026 ging de gemeente verder met afzonderlijke dossiers die bij SDG's aansluiten, zoals energie en klimaat, isolatie, klimaatadaptatie, afval en circulariteit, netcongestie en het warmteprogramma. Dat is uitvoering per beleidsterrein; het is nog geen integraal, openbaar SDG-dashboard.

Belangen

Wie heeft belang bij deze agenda?

Inwoners hebben belang bij betaalbare energie, goede zorg, bereikbare woningen, een gezonde leefomgeving en bescherming tegen wateroverlast en hitte.
De gemeente kan de doelen gebruiken om beleid te ordenen, subsidies aan te vragen en samen te werken met Rijk, provincie, MRA, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Bedrijven en instellingen krijgen kansen door verduurzaming, innovatie en opdrachten, maar kunnen ook te maken krijgen met normen, administratieve lasten en investeringskosten.
Adviesbureaus, energiebedrijven, ontwikkelaars en regionale organisaties hebben belang bij programma’s en projecten. Dat maakt openheid over opdrachten, subsidies en resultaatmeting noodzakelijk.
De gemeenteraad en belastingbetaler hebben belang bij aantoonbare lokale resultaten en een heldere scheiding tussen wettelijke plicht, subsidievoorwaarde en politieke wens.

Financiën

Wat kosten de SDG's de gemeente?

In de geraadpleegde openbare stukken is geen afzonderlijke jaarlijkse 'SDG-bijdrage' van Edam-Volendam gevonden. Kosten zitten verspreid over beleid voor energie, klimaat, afval, wonen, mobiliteit, sociaal domein, inkoop en regionale samenwerking. Daardoor is het voor inwoners moeilijk om te zien hoeveel geld onder deze brede doelen wordt uitgegeven en wat dat oplevert.

Subsidies kunnen gemeentelijke projecten mogelijk maken, maar vragen vaak cofinanciering, ambtelijke inzet en blijvende beheerlasten. Een ontvangen subsidie is daarom niet automatisch gratis geld. De raad moet per project de totale kosten, voorwaarden, looptijd, eigen bijdrage en structurele lasten zien.

Mogelijke voordelen

Wat kan goed uitpakken voor inwoners?

Lagere energielasten door doelgerichte isolatie en energiebesparing, vooral wanneer huishoudens met weinig financiële ruimte echt worden bereikt.
Betere bescherming tegen hitte, droogte en wateroverlast door vergroening, waterberging en klimaatbestendige inrichting.
Minder afval en lagere verspilling als maatregelen praktisch, betaalbaar en controleerbaar zijn.
Gezondere en beter bereikbare wijken, toegankelijke voorzieningen en meer aandacht voor inwoners die moeilijk kunnen meekomen.
Meer samenhang tussen besluiten wanneer doelen, kosten en resultaten vooraf meetbaar zijn gemaakt.

Risico’s

Wanneer kan het nadelig uitpakken?

Wanneer een breed internationaal doel wordt gebruikt als reden voor lokaal beleid zonder te laten zien welke maatregel werkelijk verplicht is.
Wanneer kosten via heffingen, woningaanpassingen, parkeerbeleid of energie-eisen onevenredig bij inwoners en kleine ondernemers terechtkomen.
Wanneer mooie doelstellingen worden gepubliceerd zonder nulmeting, planning, verantwoordelijk bestuurder en openbaar resultaat.
Wanneer subsidievoorwaarden of regionale afspraken de lokale keuze al sterk inkaderen voordat inwoners en raad worden betrokken.
Wanneer doelen onderling botsen, bijvoorbeeld woningbouw tegenover landschap, betaalbaarheid tegenover technische eisen of bereikbaarheid tegenover beperking van autogebruik.

Komende ontwikkelingen

Wat staat op stapel?

Een definitief gemeentelijk warmteprogramma na verwerking van de zienswijzen op het ontwerp uit 2026.
Verdere uitwerking van energie- en klimaatbeleid op basis van de Nota van Uitgangspunten uit december 2025.
Uitvoering van de MRA Agenda 2025-2028, de Regio Deal Waterland en projecten rond netcongestie, energiehubs, wonen en mobiliteit.
Nieuwe lokale keuzes over afval, circulariteit, klimaatadaptatie en de betaalbaarheid van de energietransitie.
De vraag of het nieuwe college voor 2026-2030 de SDG’s expliciet gaat meten en verantwoorden of alleen per afzonderlijk beleidsterrein blijft rapporteren.

Visie van LEV

Geen beleid op kleurige logo’s, maar op aantoonbaar lokaal resultaat

Lokaal Edam-Volendam beoordeelt voorstellen niet op een SDG-etiket, maar op noodzaak, effect, betaalbaarheid en lokale zeggenschap. Een doel als betaalbare energie of een gezonde leefomgeving kan waardevol zijn. Dat betekent niet dat iedere maatregel die eraan wordt gekoppeld automatisch verstandig is.

Wij willen bij ieder groot voorstel zien wat wettelijk verplicht is, welk probleem in onze gemeente wordt opgelost, wie betaalt, wie profiteert, welke alternatieven zijn onderzocht en wanneer de raad kan bijsturen. Geen vinkjesbeleid en geen oncontroleerbare ambities, maar concrete resultaten voor inwoners.

Open onderzoeksvragen

Wat moet nog openbaar en duidelijk worden?

Heeft Edam-Volendam na het raadsamendement van 2023 een formele SDG-doelstelling, nulmeting of rapportage vastgesteld?
Welke gemeentelijke uitgaven, subsidies en ambtelijke uren worden in 2026 en 2027 aan SDG-gerelateerde programma's toegerekend?
Welke maatregelen zijn wettelijk verplicht en welke zijn eigen lokale of regionale beleidskeuzes?
Welke voordelen en lasten komen aantoonbaar bij huishoudens met lage en middeninkomens terecht?
Hoe wordt voorkomen dat subsidieprojecten na afloop structurele kosten voor de gemeente achterlaten?

Openbare bronnen

Controleer de oorspronkelijke stukken

De teksten zijn geschreven op basis van officiële openbare bronnen. De bron blijft leidend wanneer beleid, planning of bedragen veranderen.