Netcongestie: Nederland staat in de wacht

Het elektriciteitsnet

Nieuwe kabels zijn nodig, maar lossen niet ieder knelpunt op

Het elektriciteitsnet bestaat uit verschillende niveaus. TenneT verzorgt het landelijke hoogspanningstransport; Liander beheert de regionale netten. Een lokale uitbreiding levert pas bruikbare extra transportcapaciteit op als ook de bovenliggende verbindingen voldoende ruimte bieden. Een bredere straat helpt weinig wanneer de toegangsweg nog steeds vaststaat.

Lianders regioplan voor Noord-Holland, inclusief Amsterdam, noemt voor 2026–2035 7.339 uitbreidingen of verzwaringen van middenspanningsruimtes, 8.481 kilometer middenspanningskabel en 4.373 kilometer laagspanningskabel. Het plan noemt daarnaast 42 nieuwe onderstations en 49 uitbreidingen. Het investeringsbedrag voor het elektriciteitsnet in 2026–2028 is €2.573 miljoen. De perioden en omvang verschillen dus per cijfer; het bedrag hoort niet bij de volledige tienjaarsperiode.

Bronnen: Liander — Investeringsplan 2026, Noord-Holland, p. 11–12

Planning

Noord-Holland: lange wachttijden blijven bestaan

Op 15 januari 2026 publiceerde Liander herziene verwachtingen voor de vier deelnetten. Voor Noord-Holland Noord loopt de congestieperiode volgens die update door tot 2038, waar eerder 2036 werd genoemd. De tabel geeft regionale eindperioden weer, geen toezegging voor een afzonderlijk bedrijf of woningbouwproject.

Ook binnen één regio kunnen aansluitmogelijkheden verschillen. Een opgelost TenneT-knelpunt betekent niet automatisch dat ieder lokaal Liander-knelpunt weg is. Voor een concrete investering blijven locatie, aanvraag, gecontracteerd vermogen en de schriftelijke beoordeling van de netbeheerder bepalend.

Regionale prognoses gepubliceerd door Liander op 15 januari 2026
Deelnet	Verwachte eindperiode
Noord-Holland Noord	2035–2038
Vijfhuizen	2033–2036
Diemen	2034–2037
Oostzaan	2029–2030

Bronnen: Liander — herziene congestieplanning, 15 januari 2026

Praktijkinformatie · nog niet onafhankelijk bevestigd

Een ondernemer in IJmuiden noemt eind 2038

Volgens aan LEV verstrekte praktijkinformatie heeft een bedrijf in IJmuiden bericht gekregen dat extra elektriciteitscapaciteit pas in het vierde kwartaal van 2038 beschikbaar zou komen. Vanaf oktober 2026 betekent dat mogelijk ongeveer twaalf jaar wachten. Wij hebben de correspondentie met de netbeheerder en de individuele aansluitplanning niet ingezien. De onderneming blijft daarom anoniem en de datum is hier uitdrukkelijk geen onafhankelijk vastgesteld feit.

De casus illustreert een mogelijk effect: zonder extra stroom kan een bedrijf zijn geplande uitbreiding niet realiseren. Daardoor kan ook de omzetgroei uitblijven waarmee een tijdelijke oplossing zou worden gefinancierd. Dat verband is onze economische analyse, geen gecontroleerde schadeberekening voor dit bedrijf. Een regionale prognose die tot 2038 loopt, bewijst de genoemde individuele datum niet.

Economische gevolgen

De schade stopt niet bij de wachtlijst

Een uitgestelde productielijn betekent mogelijk minder opdrachten voor leveranciers, aannemers en machinebouwers, en minder nieuwe banen. Een bedrijf kan concurrentiepositie verliezen of een investeringsplan definitief afblazen. Ook wanneer later stroom beschikbaar komt, is niet zeker dat alle uitgestelde investeringen alsnog plaatsvinden.

Dit zijn mogelijke gevolgen, geen vastgestelde uitkomst voor iedere ondernemer. Omzet, financierbaarheid en werkgelegenheid hangen ook af van vraag, rente, kosten en bedrijfsstrategie. Voor onze regio ontbreekt in dit dossier een onderbouwde optelsom van verloren omzet, banen en gemeentelijke inkomsten.

In officiële begrotingsantwoorden wordt een BCG-raming van circa €10–35 miljard per jaar aan gemiste economische baten aangehaald. Een afzonderlijk Kamerantwoord uit 2026 noemt een andere bandbreedte van €10–40 miljard voor het oplossen van congestie op laag- en middenspanningsnetten. Het zijn modelramingen met verschillende afbakeningen; geen geregistreerde schadeclaims. Ze mogen niet worden opgeteld of zonder regionale berekening aan Edam-Volendam worden toegerekend.

Bronnen: Officiële bekendmakingen — begrotingsantwoorden, vraag 19 (€10–35 miljard) Tweede Kamer — antwoord over stagnatie economie, 2026 (€10–40 miljard)

Risico’s en beleid

Waarom 2029 een aandachtspunt is

Liander meldde op 17 juni 2025 dat afspraken met grootverbruikers de verwachte overbelasting in Noord-Holland Noord konden uitstellen tot 2029. Dat was een risicoprognose onder de toenmalige aannames. Het is geen voorspelling dat in 2029 of 2030 massaal de stroom uitvalt. Het laat wel zien waarom flexibel verbruik nodig kan blijven terwijl netprojecten nog niet gereed zijn.

Op 7 oktober 2026 kondigde het kabinet het voornemen aan om vanaf 2029 slimme hybride warmtepompen de standaard te maken bij vervanging van cv-ketels in woningen die niet op een warmtenet zijn of worden aangesloten. De plannen worden nog uitgewerkt. Een hybride warmtepomp gebruikt ook gas; dit is geen algemene opdracht om vanaf 2029 volledig elektrisch te verwarmen.

Elektrisch vervoer, verwarming en bedrijfsprocessen kunnen de vraag op piekmomenten vergroten. Slim laden en verwarmen kunnen helpen om die vraag te spreiden. Onze analyse is dat elektrificatie, betaalbaarheid en de beschikbaarheid van het net daarom samen moeten worden beoordeeld.

Bronnen: Liander — maatregelen tegen overbelasting, 17 juni 2025 Rijksoverheid — voornemen slimme hybride warmtepompen, 7 oktober 2026

Tijdelijke oplossingen

Een batterij is geen extra elektriciteitsbron

Een batterij kan stroom opslaan en later leveren. Zij kan daardoor pieken opvangen, mits er voldoende ruimte en tijd zijn om te laden. Bij een structureel energietekort op de bestaande aansluiting maakt opslag op zichzelf geen extra stroom beschikbaar. De bruikbaarheid hangt af van het verbruiksprofiel, contractvoorwaarden en de benodigde laadcapaciteit.

Ook de investering telt mee: installatie, besturing, brandveiligheid en eventuele vergunningen kunnen de oplossing duur maken. Juist een ondernemer die door stagnatie weinig financiële ruimte heeft, kan moeite hebben om zo’n tijdelijke voorziening te betalen.

Een Ecorys-vervolgonderzoek, gepubliceerd door het Rijk op 21 augustus 2025, schat dat een pakket van opslag, vraagverschuiving, lokale opwek en energiehubs de maatschappelijke schade gemiddeld met ongeveer 30% kan beperken, na kosten. Dat gemiddelde is geen belofte voor een individueel bedrijf. Het rapport ondersteunt onderzoek naar meerdere oplossingen, met een haalbaarheids- en kostenbeoordeling per situatie.

Bronnen: Rijksoverheid / Ecorys — netto maatschappelijke kostprijs, 21 augustus 2025

Edam-Volendam

De Purmer en Julianaweg: capaciteit hoort bij de verhuisplanning

In de Liander-presentatie voor de informatiebijeenkomst van 23 juni 2025 over Julianaweg en De Purmer werd de uitbreiding van onderstation Edam rond 2031 genoemd. Voor het TenneT-net stond toen circa 2034–2036 vermeld. De presentatie beschreef meeverhuizen van gecontracteerd transportvermogen onder voorwaarden en een mogelijke tijdelijke aansluiting via Baanstee. Die aansluiting zou vanaf een definitieve aanvraag meer dan twee jaar vergen.

Dit zijn historische planningen en opties, geen actuele garantie. De regionale update van januari 2026 noemt voor Noord-Holland Noord inmiddels 2035–2038. De gemeenteraad moet daarom voor iedere fase kunnen zien welke netaansluiting en capaciteit schriftelijk zijn bevestigd.

Voor LEV is de praktische vraag of bedrijven op hun nieuwe locatie hun bestaande activiteiten kunnen voortzetten én later kunnen groeien. Een aangelegd bedrijventerrein is economisch onvoldoende als de benodigde stroom niet tijdig beschikbaar is. Ook de gevolgen voor investeringen, grondexploitaties en de transformatie van de Julianaweg moeten inzichtelijk worden gemaakt.

Bronnen: Liander — herziene congestieplanning, 15 januari 2026 Gemeente / Liander — Julianaweg en De Purmer, 23 juni 2025, p. 6

Woningbouw en voorzieningen

Eerder aanvragen geeft meer zicht, maar geen zekerheid

Edam-Volendam biedt een gemeentelijke procedure om vanaf 1 oktober 2026 eerder transportcapaciteit aan te vragen voor woningbouw, onderwijs en bepaalde zorgfuncties, tot tien jaar vooruit. De gemeente beoordeelt dossiers en dient volledige verzoeken in. Een gemeentelijke aanmelding is nog niet hetzelfde als een plek op de wachtlijst bij Liander.

De gemeente benadrukt dat eerder aanvragen geen garantie geeft op capaciteit op de gewenste datum. Prioriteit kan de positie verbeteren, maar creëert geen nieuwe netruimte. Voor woningbouw blijven daarom naast het bouwplan ook de elektriciteitsaanvraag, fasering en eventuele collectieve installaties van belang.

Bronnen: Gemeente Edam-Volendam — Eerder Aanvragen Elektra

Visie van LEV

Laat zien wat wachten onze gemeente kost

LEV wil dat de gemeente bij woningbouw en bedrijfsverplaatsingen concreet maakt hoeveel elektriciteitscapaciteit nodig is, wat is aangevraagd en wat werkelijk is bevestigd. Plannen moeten ook een scenario bevatten voor uitstel en voor de financiële gevolgen daarvan.

Naast sneller bouwen aan het net verdienen energiehubs, flexibel verbruik en opslag aandacht. Daarbij hoort een eerlijke beoordeling van kosten en financierbaarheid: een oplossing op papier helpt een ondernemer niet wanneer hij die niet kan betalen.

Transparantie betekent ook duidelijk zijn over onzekerheden. Regionale opleverjaren zijn geen individuele aansluitgaranties. De belangrijkste vraag is niet alleen wanneer nieuwe kabels gereed zijn, maar welke economische ontwikkeling, woningen en verduurzaming in de tussentijd op het spel staan.

Verantwoording

Wat dit artikel wel en nog niet onderbouwt

Dit artikel combineert officiële netplanningen en publicaties met een door LEV ontvangen praktijkvoorbeeld. Feiten, prognoses, analyse en ons politieke standpunt zijn herkenbaar aangeduid. De afzonderlijke bronnen staan bij de betreffende onderdelen en onderaan de pagina.

De individuele IJmuidense planning is niet geverifieerd. Ook ontbreken actuele lokale wachtlijstaantallen en een regionale schadeberekening. De vroegere regionale planningen zijn als historische informatie beschreven, zodat ze niet als actuele toezegging worden gelezen.

Open onderzoeksvragen

Wat moet nog openbaar en duidelijk worden?

Welke capaciteit is per verhuisfase naar De Purmer nodig, aangevraagd en schriftelijk bevestigd?
Kan bestaand gecontracteerd vermogen bij iedere voorgenomen bedrijfsverplaatsing worden meegenomen, en onder welke voorwaarden?
Welke woningbouwprojecten en voorzieningen wachten op capaciteit en welke fasering is mogelijk?
Wat zijn de gevolgen van uitstel voor ondernemingen, werkgelegenheid en gemeentelijke grondexploitaties?
Welke tijdelijke oplossingen zijn technisch haalbaar en financieel bereikbaar voor ondernemers?
Kan de correspondentie over de IJmuidense Q4-2038-planning, met toestemming en anonimisering, worden gecontroleerd?